Bakanlıklar
Dış ticaret, gümrük, maliye, tarım, sağlık, savunma, çevre ve kültür alanlarında belge düzenlenebilir.
Tarım Belgeleri
Bitki sağlık, hayvansal ürün, gübre, tohum, su ürünleri, yem ve veteriner ürünleri belgeleri.
Gümrük Belgeleri
Gümrük beyannamesi, bedelsiz ihracat, OKSB ve döviz beyan tutanağı.
İhracatçı Birlikleri
Kayda bağlı, konsinye, kredili, takas, kota ve nihai kullanım belgeleri.
Odalar ve Borsalar
Menşe şahadetnamesi, A.TR, EUR.1, Form A, ekspertiz raporu, ATA Karnesi ve borsa tescil.
Bankalar
Transit ticaret ve döviz alım belgesi gibi finansal işlem belgeleri.
Sunuş
İhracat belgesi, ürün ve yetkili kurum eşleşmesiyle doğru hazırlanır
Dış ticaret mevzuatı sıklıkla revizyona tabi tutulur ve farklı bakış açılarıyla yorumlanmaya müsaittir. Bu nedenle ihracatta kullanılacak belgelerin doğru kurumdan, doğru kapsamla ve doğru işlem türüne göre alınması gerekir.
Her belge aynı kurumdan alınmaz. DİİB ve HİİB gibi belgeler dış ticaret alanındaki yetkili mercilerle; sağlık, tarım, çevre, savunma, kültür veya menşe belgeleri ise ürünün niteliğine göre farklı kurumlarla ilişkilidir.
Bu rehber, sunudaki kurum-belge listesini uzun tablo halinde bırakmadan; kurum grupları, belge aileleri, ürün hassasiyetleri ve operasyon kontrol akışı şeklinde okunabilir hale getirir.
AB Global Yaklaşımı
İhracatta doğru belge kadar, belgenin doğru kurumdan alınması da kritiktir.
Aynı ihracat dosyasında menşe, sağlık, gümrük, birlik kaydı, kota, nihai kullanım, helal veya radyasyon belgesi gibi farklı kurumlara bağlı belgeler birlikte gerekebilir.
AB Global 2026 Belge ve Kurumlar Bülteni
Belge Haritası
Sunudaki kurum-belge yapısının ana grupları
İhracat dosyasında kurumlar ürün türüne, işlem türüne ve belge amacına göre ayrılır.
Ana Kamu Kurumu
Dış Ticaret, Gümrük, Maliye, Tarım ve Köy İşleri başlıkları.
Özel Ürün Kurumu
Sağlık, Savunma, Orman, Çevre, Kültür, Valilik, TAEK, Müftülük ve diğerleri.
Oda/Borsa Belgesi
Menşe, A.TR, EUR.1, Form A, ATA Karnesi ve benzeri belgeler.
Banka Belgesi
Transit ticaret ve döviz alım belgesi.
Tablo Görseli
Dış Ticaret, Gümrük, Maliye ve Tarım belgeleri
Sunudaki ilk kurum-belge tablosu görsel olarak seeder içine eklendi.
4Ana Kurumlar
Bu bölüm, Dış Ticaret Müsteşarlığı, Gümrük Müsteşarlığı, Maliye Bakanlığı ve Tarım ve Köy İşleri Bakanlığına bağlı belge ve izinleri toplu olarak gösterir.
DİİB, HİİB, standart kontrol belgesi, ticari kiralama, gümrük beyannamesi, bedelsiz ihracat, onaylı özel fatura, bitki sağlık sertifikası, hayvansal ürün sağlık sertifikası, gübre, tohum, su ürünleri, yem ve veteriner ürünleri gibi başlıklar bu alandadır.
- Dış Ticaret Müsteşarlığı belge/izinleri.
- Gümrük Müsteşarlığı işlem belgeleri.
- Maliye Bakanlığı özel fatura süreci.
- Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı ürün belgeleri.
Bölüm 01
Dış ticaret, gümrük, maliye ve tarım kurumları
Sunudaki ilk belge grubu kısa kurum kartlarına ayrıldı.
Dış Ticaret Müsteşarlığı
Dahilde İşleme İzin Belgesi, Hariçte İşleme İzin Belgesi, Standart Kontrol Belgesi ve Ticari Kiralama belgeleriyle ilişkilendirilmiştir.
Gümrük Müsteşarlığı
Gümrük Beyannamesi, Bedelsiz İhracat, Onaylanmış Kişi Statü Belgesi ve Döviz Beyan Tutanağı başlıklarıyla ilişkilendirilmiştir.
Maliye Bakanlığı
Onaylı Özel Fatura belgesiyle ilişkilendirilmiştir.
Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı
Bitki sağlık, hayvansal ürün sağlık, gübre, tohum, su ürünleri, yarış atı, yem, zirai mücadele, veteriner ilacı, doğal çiçek soğanı, damızlık hayvan ve doğa mantarı ihracatı belgeleriyle ilişkilidir.
Bölüm 02
Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı kapsamındaki ihracat belgeleri
Tarım, hayvansal ürün ve canlı hayvan/bitki kökenli ürünlerde kurum kontrolü kritik hale gelir.
Bitki Sağlık / Orijin
Uluslararası Orijin ve Bitki Sağlık Sertifikası.
Hayvansal Ürün Sağlık
Hayvansal ürünlerle ilgili sağlık sertifikası.
Gübre ve Tohum
Gübre ihracatı ve tohum ihracatı işlemleri.
Su Ürünleri
Su ürünleri ihracatı için gerekli belgeler.
Yarış Atları / Damızlık Hayvan
Yarış atları ve damızlık büyük/küçük baş hayvan ihracatı.
Veteriner / Zirai Mücadele
Veteriner ilaçları ile zirai mücadele ilaç ve aletleri ihracatı.
Doğal Çiçek Soğanı
Doğal çiçek soğanları ihracatı.
Doğa Mantarı
Doğa mantarı ihracatı.
Yem
Yem ihracatı işlemleri.
Tablo Görseli
Sağlık, savunma, çevre, kültür, birlikler, odalar ve bankalar
Sunudaki ikinci kurum-belge tablosu görsel olarak seeder içine eklendi.
10+Kurum Ailesi
Bu bölüm, ürün niteliğine göre farklı kurumlara bağlanan ihracat belgelerini gösterir.
Sağlık Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, Orman Bakanlığı, Çevre Bakanlığı, Kültür Bakanlığı, Valilikler, İhracatçı Birlikleri, Odalar/Borsalar, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Müftülükler ve bankalar bu tabloda yer alır.
- Özel ürün grupları için bakanlık izinleri.
- İhracatçı Birlikleri kayıt ve işlem belgeleri.
- Odalar ve borsalar tarafından verilen ticari belgeler.
- TAEK, Müftülük ve banka belgeleri.
Bölüm 03
Sağlık, savunma, orman, çevre, kültür ve valilik belgeleri
Bazı ürünlerde ihracat için özel kamu kurumlarından belge veya izin gerekir.
Sağlık Bakanlığı
Afyon ve haşhaş kellesi ihracatı ile uyuşturucu maddelerin ihracatı başlıklarında yetkilidir.
Milli Savunma Bakanlığı
Harp, silah ve mühimmat ihracatı işlemleriyle ilişkilendirilmiştir.
Orman Bakanlığı
Av hayvanları ihracatı başlığında yetkili kurum olarak verilmiştir.
Çevre Bakanlığı
Tehlikeli atıkların ihracatı için yetkili kurum olarak listelenmiştir.
Kültür Bakanlığı
Halı ekspertiz raporu ve antika hediyelik eşya işlemleriyle ilişkilendirilmiştir.
Valilikler
Sınır Ticaret Merkezi uygunluk belgesi için yetkili kurum olarak verilmiştir.
Bölüm 04
İhracatçı Birlikleri hangi işlemlerde devreye girer?
İhracatçı Birlikleri özellikle özel ihracat türleri ve kayda bağlı işlemlerde önemlidir.
Kayda Bağlı İhracat
Kayda bağlı ihracat işlemleri.
Konsinye İhracat
Konsinye ihracat işlemleri.
Kredili İhracat
Kredili ihracat başvuruları.
Takas / Bağlı Muamele
Takas veya bağlı muamele işlemleri.
Kotaya Tabi Ürünler
Kotaya tabi ürünlerin ihracatı.
Nihai Kullanım Sertifikası
Nihai kullanım sertifikası işlemleri.
Bölüm 05
Sanayi odaları, ticaret odaları, sanayi ve ticaret odaları ile ticaret borsaları
Menşe, dolaşım ve ticari nitelikli belgelerin önemli bir bölümü odalar ve borsalarla ilişkilidir.
Menşe Şahadetnamesi
Eşyanın menşeini gösteren belgedir.
A.TR Belgesi
Türkiye-AB Gümrük Birliği kapsamındaki dolaşım belgesi.
EUR.1 Belgesi
Tercihli ticarette kullanılan dolaşım/menşe bağlantılı belge.
İşlenmiş Lületaşı İhracatı
İşlenmiş lületaşı ihracatı işlemleri.
Borsa Tescil Beyannamesi
Ticaret borsalarıyla bağlantılı tescil belgesi.
GSP Formu / Form A
Genelleştirilmiş tercihler sistemi kapsamında kullanılan belge.
Ekspertiz Raporu
Eşya veya ürün niteliğine göre ekspertiz belgesi.
ATA Karneleri
Geçici ihracat/ithalat işlemlerinde kullanılan uluslararası gümrük belgesi.
Bölüm 06
Özel kurumlar ve finansal işlem belgeleri
Bazı belgeler özel kurumlar veya bankalar üzerinden yürütülür.
T. Şeker Fabrikaları Müdürlüğü
Şeker ihracatı işlemleri.
Türkiye Atom Enerjisi Kurumu
Radyasyon analiz belgesi, Ari Belgesi / Sarı Belgesi.
Müftülükler
Helal Belgesi işlemleri.
Bankalar
Transit ticaret ve döviz alım belgesi işlemleri.
Operasyon Notu
Belge-kurum eşleşmesi nasıl yönetilmeli?
İhracatta belge ihtiyacı ürün, ülke, alıcı, ödeme şekli ve ihracat türüne göre belirlenir.
Ürün + Kurum + BelgeKontrol
İhracat dosyasında önce ürünün niteliği, GTİP’i, hedef ülke, alıcı talebi, ödeme şekli ve ihracat türü belirlenmelidir.
Ardından gümrük, menşe, sağlık, tarım, çevre, savunma, kültür, birlik kaydı, kota, nihai kullanım veya finansal belge gerekip gerekmediği kontrol edilir.
Yetkili kurum yanlış seçilirse belge alınsa bile beyan, sevkiyat veya ülkeye giriş aşamasında sorun çıkabilir.
- Ürün niteliği ve GTİP belirlenir.
- Hedef ülke ve alıcı belge talebi kontrol edilir.
- Yetkili kurum ve belge türü eşleştirilir.
Bölüm 07
İhracat belge dosyası nasıl kontrol edilmeli?
Belge ihtiyacı, ürün ve işlem türü üzerinden kurumlara dağıtılarak takip edilmelidir.
Ürünü ve GTİP’i belirle
Ürün tarım, sağlık, savunma, çevre, kültür, radyasyon veya helal kapsamına girebilir.
İhracat türünü seç
Kayda bağlı, konsinye, kredili, takas, kota veya nihai kullanım ihtimali kontrol edilir.
Gümrük ve dolaşım belgelerini belirle
Gümrük beyannamesi, menşe, A.TR, EUR.1, Form A veya ATA Karnesi gerekliliği incelenir.
Ürün bazlı izinleri kontrol et
Tarım, sağlık, savunma, çevre, kültür veya valilik belgeleri gerekiyorsa kurum başvurusu planlanır.
Birlik, oda ve banka süreçlerini tamamla
İhracatçı Birlikleri, odalar/borsalar ve bankalardan alınacak belgeler takip edilir.
Belge geçerlilik ve uyum kontrolü yap
Belge tarihi, eşya bilgisi, alıcı/ülke bilgisi ve beyanname ile uyum birlikte kontrol edilir.
Aynı ihracat dosyasında birden fazla kurum belgesi gerekebilir
Örneğin tarım ürünü ihracatında hem Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı belgesi hem menşe/dolaşım belgesi hem de İhracatçı Birliği kaydı gerekebilir. Bu nedenle tek kurum kontrolü yeterli değildir; ürün, ülke, işlem türü ve alıcı talebi birlikte değerlendirilmelidir.
Bölüm 08
İhracat belgeleri ve yetkili kurumları hakkında kısa cevaplar
Operasyon ekibinin hızlı karar verebilmesi için kısa soru-cevap özeti.
Dahilde İşleme İzin Belgesi hangi kurumla ilişkilidir?
Sunuda Dış Ticaret Müsteşarlığı altında verilmiştir.
Gümrük Beyannamesi hangi kurumla ilişkilidir?
Sunuda Gümrük Müsteşarlığı altında verilmiştir.
Onaylı Özel Fatura hangi kurumla ilişkilidir?
Sunuda Maliye Bakanlığı altında verilmiştir.
Bitki Sağlık Sertifikası hangi kurumla ilişkilidir?
Sunuda Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı altında verilmiştir.
Afyon ve haşhaş kellesi ihracatı hangi kurumla ilişkilidir?
Sunuda Sağlık Bakanlığı altında verilmiştir.
Harp, silah ve mühimmat ihracatı hangi kurumla ilişkilidir?
Sunuda Milli Savunma Bakanlığı altında verilmiştir.
Kayda bağlı ihracat hangi kurumla ilişkilidir?
Sunuda İhracatçı Birlikleri altında verilmiştir.
Menşe Şahadetnamesi, A.TR ve EUR.1 hangi kurumlarla ilişkilidir?
Sunuda sanayi odaları, ticaret odaları, sanayi ve ticaret odaları ile ticaret borsaları altında verilmiştir.
Helal Belgesi hangi kurumla ilişkilidir?
Sunuda Müftülükler altında verilmiştir.
Transit ticaret ve döviz alım belgesi hangi kurumla ilişkilidir?
Sunuda bankalar altında verilmiştir.
Son Adım
İhracat dosyasını kapatmadan önce ürün, belge ve yetkili kurum eşleşmesini doğrulayın
Bu rehber; ihracatta alınması gereken belgelerin yetkili kurumlarını bakanlıklar, birlikler, odalar, borsalar, özel kurumlar ve bankalar bazında tek dokümanda toplar.
Her dosyada ürün niteliği, GTİP, hedef ülke, ihracat türü, alıcı talebi, kurum yetkisi, belge geçerliliği ve beyanname uyumu birlikte kontrol edilmelidir.
