Yükümlülerin adlarına düzenlenen gümrük vergi ve ceza kararlarına karşı başvurabilecekleri hukuki yollar 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 242 ve 244. maddelerinde düzenlenmiştir.

Uzlaşma başvurusu, gümrük vergisi uyuşmazlıklarının yargıya başvurulmadan gümrük idaresi ile çözülmesini hedefler.

Mahkeme başvurusu ise önce üst makama itiraz edilmesi, itirazın reddedilmesi veya cevap verilmemesi halinde idari yargı mercilerine başvurulması şeklinde ilerler.

Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği kapsamında uzlaşma konusu olabilecek vergiler sunuda tablo olarak gösterilmiştir.

Bu tablo, dosyada hangi alacak kalemlerinin uzlaşma kapsamında değerlendirilebileceğini ilk kontrol için görünür hale getirir. Nihai değerlendirmede kararın dayanağı, kanun maddesi ve 5607 bağlantısı ayrıca kontrol edilmelidir.

Uzlaşma başvuruları, Gümrük Uzlaşma Yönetmeliğinin 3 No.lu ekindeki forma uygun olarak, uzlaşmaya yetkili komisyonların sekretarya hizmetlerini yürüten birimlere dilekçe ile yapılır.

Başvuruyu yükümlünün kendisi, temsilcisi veya özel vekaletname verilmesi şartıyla gümrük müşaviri yapabilir.

Uzlaşma komisyonu görüşmelerine yükümlünün bizzat katılması esastır. Yükümlü katılmazsa temsilcisi veya özel yetkili gümrük müşaviri katılıp tutanakları imzalayabilir. Katılacak kişi sayısı yükümlü dahil en fazla üçtür.

Uzlaşmaya konu alacaklara ilişkin talepler, Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü Uzlaşma Komisyonları ile Merkezi Uzlaşma Komisyonu tarafından değerlendirilir.

Uzlaşma talep konusu 500.000 TL’ye kadar olanlar için bölge müdürlüğü uzlaşma komisyonları, 500.000 TL’yi aşanlar için Merkezi Uzlaşma Komisyonu yetkilidir.

Gümrük vergisi ve cezaları için tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde başvuru yapılmalıdır. Uzlaşma sağlanırsa tutanak imzalanır ve tutarın tebliğinden itibaren 1 ay içinde ödeme yapılır.

Yükümlüler, adlarına düzenlenen vergi ve ceza kararlarına karşı uzlaşma yoluna başvurmak yerine Gümrük Kanunu’nun 242. maddesi gereğince öncelikle bir üst makama itiraz edebilir.

Uzlaşma yoluna başvurulmuş ancak uzlaşma toplantısında uzlaşma vaki olmamışsa, idari itiraz hakkı devam eder. Bu durumda uzlaşma nedeniyle duran itiraz süresi, uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağın tebliğinden itibaren yeniden işlemeye başlar.

İtirazların 30 gün içinde karara bağlanarak yükümlüye tebliğ edilmesi gerekir. Bu süre içinde cevap verilmez veya itiraz reddedilirse dava yoluna başvurulabilir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usul Kanunu uyarınca yürütülen vergi yargılama süreci karmaşık bir süreçtir ve tüm kanun yolları kullanılırsa 18 ila 36 ay arasında devam edebilir.

İtirazın reddi halinde vergi davası, itirazın reddine ilişkin tebligatın yükümlü veya ceza muhatabına tebliğinden itibaren 30 gün içinde açılmalıdır.

Vergi davası açılması halinde ihtilaf konusu vergi ve ceza kararının o aşamada ödenme zorunluluğu ortadan kalkar; ödeme vergi mahkemesince tesis edilecek karar tarihine kadar ertelenir.

Vergi mahkemesince tesis edilen karar aleyhine olan taraf, tek hakimle verilen kararlar hariç olmak üzere Danıştay nezdinde temyiz başvurusunda bulunabilir.

Temyiz başvurusu, vergi mahkemesi kararının tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır. Danıştay Dairesi temyiz incelemesi sonucunda onama veya bozma kararı verebilir.

Danıştay temyiz kararına karşı karar düzeltme başvurusu, kararın tebliğini izleyen günden itibaren 15 gün içinde yapılmalıdır.

Danıştay tarafından temyiz incelemesi sonunda vergi mahkemesi kararı bozulursa dava dosyası yeniden incelenmek üzere vergi mahkemesine gönderilir.

Vergi mahkemesi bozma kararına uyarsa uyuşmazlık uyma kararıyla son bulur. Mahkeme ısrar kararı verirse, bu karara karşı yeniden temyiz başvurusu yapılabilir.

Bu defa temyiz incelemesi Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca yapılır. Kurul kararı kesin niteliktedir ve bu karara karşı başka yasal yol bulunmaz.