Transit Belgesi
Uluslararası kara taşımacılığını ve ticareti kolaylaştıran gümrük transit belgesidir.
Tek Taşıma
TIR Karnesi tek bir TIR taşıması için düzenlenir.
Referans Numarası
Her TIR Karnesinin farklı bir referans numarası bulunur.
Yaprak Sayısı
4, 6, 14 ve 20 yapraklı karne türleri vardır.
Garanti Zinciri
Düzensizlik halinde doğabilecek vergi ve resimler uluslararası garanti zinciri altındadır.
Kontrollü Giriş
Karne verme, garantör kuruluş ve taşımacı girişleri yetkili makamlarca kontrol edilir.
Sunuş
TIR Karnesi, uluslararası transit taşımanın belge ve teminat omurgasıdır
Dış ticaret mevzuatı sıklıkla revizyona tabi tutulur ve farklı bakış açılarıyla yorumlanmaya müsaittir. TIR Karnesi işlemleri de taşıma belgesi, garanti zinciri, taşıt uygunluğu, güzergah süresi, refakat ve geçerlilik kontrolleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
TIR Karnesi uluslararası kara taşımacılığını ve uluslararası ticaretin kolaylaştırılmasını sağlayan bir gümrük transit belgesidir. Eşya, hareket noktasındaki gümrük idaresinden varış noktasındaki gümrük idaresine kadar TIR Karnesi himayesinde taşınır.
Bu rehber; TIR Karnesinin tanımını, TIR sisteminin prensiplerini, 1975 TIR Sözleşmesini, taşıt onay belgesi ve taşıma yetki belgesi şartlarını, ağır/havaleli eşya taşımalarını, memur refakati uygulamasını, güzergah süresini ve karne geçerlilik süresini operasyonel bloklara ayırır.
AB Global Yaklaşımı
TIR Karnesi dosyasında kritik nokta, taşıma zincirinin belge ve süre uyumudur.
Karne yaprak sayısı, gümrük idaresi sayısı, taşıt onay belgesi, teminat limiti, ATS/refakat, güzergah süresi ve geçerlilik tarihi birlikte kontrol edilmeden TIR işlemi kapatılmamalıdır.
AB Global 2026 TIR Karnesi Bülteni
Operasyon Özeti
TIR Karnesinde öne çıkan süre ve limitler
Dosya açılışında yaprak sayısı, teminat limiti, güzergah süresi ve geçerlilik süresi birlikte kontrol edilir.
Yaprak Sayısı
TIR Karnesi sayfa/yaprak çeşitleri.
Azami Teminat
Memur refakati değerlendirmesinde anılan teminat tutarı.
Güzergah Süresi
Mevsim dönemlerine göre azami süreler.
Geçerlilik
Yerli taşıyıcı için 60 gün, yabancı taşıyıcı için 10 gün.
Bölüm 01
TIR Karnesi ve TIR taşıması
TIR Karnesi uluslararası kara taşımacılığında kullanılan gümrük transit belgesidir.
Gümrük Transit BelgesiAna Belge
Eşya, TIR Karnesi himayesinde hareket noktasındaki gümrük idaresinden varış noktasındaki gümrük idaresine kadar tek bir prosedür altında taşınır. Bu prosedür TIR Sözleşmesi kapsamında TIR taşıması olarak adlandırılır.
Her TIR Karnesinin farklı bir referans numarası vardır. Karneler ihtiva ettiği sayfa sayısına göre 4, 6, 14 ve 20 yapraklı olarak basılmıştır.
Karne açılırken hareket, transit ve varış gümrük idarelerinin sayısı hesaba katılmalıdır. Örneğin 6 yapraklı TIR Karnesi 6 gümrük idaresi arasında kullanılabilir.
- Tek bir TIR taşıması için düzenlenir.
- 4, 6, 14 ve 20 yapraklı çeşitleri vardır.
- Hareket, transit ve varış gümrük sayısı yaprak seçiminde önemlidir.
Bölüm 02
TIR sisteminin beş temel prensibi
TIR sistemi eşyanın uluslararası taşınmasında kullanılan gümrük transit sistemidir.
5Temel Prensip
TIR sistemi, araç ve konteyner güvenliği, uluslararası garanti zinciri, TIR Karnesi, gümrük kontrollerinin karşılıklı tanınması ve kontrollü giriş prensiplerine dayanır.
Eşyalar mühürlü araç veya konteynerlerde taşınır. Araçlar gümrük makamları tarafından onaylanır ve bu onay iki yılda bir yenilenir.
Taşıma sırasında oluşabilecek düzensizliklerden doğan gümrük vergi ve resimleri uluslararası garanti zinciri güvenliği altındadır. Hareket gümrüğü tarafından alınan güvenlik önlemleri transit ve varış idarelerince kabul edilir.
- Araç ve konteyner güvenliği.
- Uluslararası garanti zinciri.
- Gümrük kontrollerinin karşılıklı tanınması.
- Kontrollü giriş sistemi.
Bölüm 03
1975 TIR Sözleşmesi ve uygulama kapsamı
TIR Karnesi, UNECE gözetiminde hazırlanan 1975 TIR Sözleşmesine dayanır.
1975 TIR Sözleşmesi
TIR Karnesi himayesinde eşyaların uluslararası taşınmasına dair gümrük sözleşmesidir.
UNECE
Sözleşme Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu gözetiminde hazırlanmıştır.
Revizyonlar
Sözleşme 1978 yılından itibaren ekonomik şartlara göre birçok kez revize edilmiştir.
12 Mayıs 2002
Sunuda en son değişikliklerin bu tarihten itibaren uygulanmaya başladığı belirtilmiştir.
Uygulayan Ülkeler
Almanya, Avusturya, Azerbaycan, Belçika, Bulgaristan, Fransa, İran, İtalya, Kazakistan, Rusya Federasyonu, Türkiye ve birçok ülke listelenmiştir.
Taraf Olup Uygulamayanlar
Avrupa Birliği, ABD, Afganistan, Bosna Hersek, Cezayir, Endonezya, Kanada, Kore, Şili ve Uruguay örnek verilmiştir.
Bölüm 04
TIR sistemine dahil olmak için hangi belgeler gerekir?
TIR sisteminde taşıtın uygunluğu ve firmanın taşıma yetkisi birlikte kontrol edilir.
2 YılTaşıt Onay
Taşıt onay belgesi, karayolu ile uluslararası eşya taşımacılığı yapılan taşıtların TIR Sözleşmesi hükümlerine uygun imal edildiğini gösteren belgedir. Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlükleri tarafından yetki verilen gümrük idarelerince iki yıl geçerli olmak üzere düzenlenir.
TIR Karnesi himayesinde taşımacılık, TIR Sözleşmesi şartlarına uygun taşıt veya konteynerlerle yapılır. Bu nedenle TIR sistemine dahil olmak isteyen nakliyeci firmaların taşıt onay belgesi alması zorunludur.
TIR sistemi altında uluslararası eşya taşıması yapmak isteyen firmaların Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı’ndan C1, C2, C3, E2, L2, M3 veya R2 yetki belgesi alması gerekir.
- Taşıt onay belgesi iki yıl süreyle geçerlidir.
- Taşıma yetki belgesi ulaştırma mevzuatı kapsamında alınır.
- Gümrük idaresi ulaştırma mevzuatının uygulayıcısıdır.
Bölüm 05
TIR Karnesi kapsamında ağır ve havaleli eşya
Kapalı taşıt veya kapalı konteynerle taşınamayan, ölçü/ağırlık ve yük niteliği nedeniyle özel izin gerektiren eşya ayrıca değerlendirilir.
HEAVY OR BULKY GOODSKarne İbaresi
Ağır ve havaleli eşya; ağırlığı, boyutu veya niteliği nedeniyle kapalı karayolu taşıtı veya kapalı konteynerle taşınamayan ve kolayca bölünmesine imkan olmadığı değerlendirilen eşyadır.
TIR Karnesi himayesinde uluslararası taşımacılık, TIR Sözleşmesinde öngörülen şartlara uygun taşıtlar veya konteynerlerle yapılır. Taşıtlar için taşıt onay belgesi, konteynerler için konteyner onay plakası düzenlenir.
Çekiciler ile ağır veya havaleli eşya taşıyan taşıtlar için taşıt onay belgesi aranmaz. Ağır veya havaleli eşya için TOBB’dan üzerinde “HEAVY OR BULKY GOODS” veya “MARCHANDISES PONDÉREUSES OU VOLUMINEUSES” ibaresi bulunan TIR Karnesi alınmalıdır.
- Normal eşya ve ağır/havaleli eşya için ayrı TIR Karnesi gerekebilir.
- Karayolları Genel Müdürlüğünden özel yük taşıma izin belgesi alınmalıdır.
- TOBB’dan özel ibareli TIR Karnesi alınmalıdır.
Bölüm 06
Memur refakati hangi hallerde gündeme gelir?
Teminat tutarı, risk verileri ve ATS cihazı bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir.
60.000 AVRO Altı
Vergiler toplamı azami teminat tutarını aşmıyorsa memur refakati verilmez.
Risk Hali
İhbar, istihbarat, kuvvetli şüphe veya risk verileri varsa değerlendirme yapılır.
ATS Önceliği
Öncelikle Araç Takip Sisteminden yararlanılır.
ATS Varsa Refakat Yok
ATS cihazı bulunuyorsa memur refakati verilmez.
ATS Yoksa Refakat
İlgili muhafaza idaresinde ATS cihazı yoksa memur refakati verilebilir.
Fiziki Kontrol
Süre aşımı veya risk halinde taşıtlar fiziki kontrole tabi tutulabilir.
Bölüm 07
Güzergah kat etme süresi ve aşım sonuçları
Güzergah süresi mevsim ve yol şartlarına göre belirlenir.
Nisan-Eylül Dönemi
Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında en uzun mesafe için azami 144 saat.
Ekim-Mart Dönemi
Ekim, Kasım, Aralık, Ocak, Şubat ve Mart aylarında en uzun mesafe için azami 192 saat.
Riskli Durum
İhbar, istihbarat, kuvvetli şüphe, risk verisi veya ATS cihazı takılması durumunda mümkün olan en kısa süre verilir.
Süre Aşımı
Süre geçtikten sonra varış veya çıkış idaresine gelen taşıta Gümrük Kanunu 241. madde kapsamında para cezası uygulanır.
Fiziki Kontrol
Süre aşımı yapan taşıtlar fiziki kontrole tabi tutulur.
Belgelendirilen Haller
Güvenlik, arıza, kaza, yol yapımı, yol kapanması, hastalanma veya benzeri nedenler ilgili mercilerden alınacak belgelerle ispatlanabilir.
Olağanüstü Haller
Herkesçe bilinen doğal afet gibi olağanüstü hallerde belge aranmaksızın ceza uygulanmayabilir.
Bölüm 08
TIR Karnesinin geçerlilik süresi nasıl takip edilir?
TIR Karnesinin geçerlilik süresini kefil kuruluş TOBB tespit eder.
Yerli 60 Gün / Yabancı 10 GünGeçerlilik
Yerli taşıyıcıya verilen TIR Karneleri 60 gün, yabancı taşıyıcıya verilenler 10 gün geçerlidir.
Karnenin geçerlilik tarihi hiçbir koşulda değiştirilemez veya uzatılamaz. Geçerlilik süresi biten TIR Karneleri gümrük idarelerince kabul edilmez.
Ancak geçerlilik süresinin bitiş tarihinde veya bu tarihten önce hareket gümrük idaresi tarafından kabul edilen TIR Karnesi, TIR taşıması sonlandırılıncaya kadar geçerli kabul edilir. Süresi bitmiş bir karne sehven kabul edilirse, durumu tespit eden gümrük idaresi tarafından karne sonlandırılır.
- Geçerlilik süresi TOBB tarafından tespit edilir.
- Geçerlilik tarihi değiştirilemez veya uzatılamaz.
- Süresi biten karne kural olarak kabul edilmez.
Bölüm 09
TIR Karnesi dosyası nasıl kontrol edilmeli?
Karne açılışından taşımanın sonlandırılmasına kadar belge, süre, teminat ve güzergah uyumu birlikte takip edilir.
Taşıma türünü ve güzergahı belirle
Hareket, transit ve varış gümrük idarelerinin sayısı netleştirilir.
Karne yaprak sayısını seç
4, 6, 14 veya 20 yapraklı karne ihtiyacı gümrük idaresi sayısına göre belirlenir.
Taşıt ve yetki belgelerini kontrol et
Taşıt onay belgesi, konteyner plakası ve taşıma yetki belgesi uygunluğu incelenir.
Eşya niteliğini değerlendir
Normal eşya mı ağır/havaleli eşya mı olduğu ve özel yük taşıma izni gerekip gerekmediği kontrol edilir.
Teminat ve refakat durumunu belirle
60.000 AVRO limiti, risk verileri, ATS cihazı ve memur refakati ihtimali değerlendirilir.
Güzergah ve geçerlilik süresini izle
144/192 saat güzergah süresi ve 60/10 günlük karne geçerlilik süresi takip edilir.
TIR Karnesinde süre ve belge uyumsuzluğu doğrudan ceza ve kontrol riski doğurur
Güzergah süresinin aşılması halinde Gümrük Kanunu 241. madde kapsamında para cezası ve fiziki kontrol gündeme gelebilir. Karnenin geçerlilik tarihi ise hiçbir koşulda değiştirilemez veya uzatılamaz.
Bölüm 10
TIR Karnesi hakkında kısa cevaplar
Operasyon ekibinin hızlı karar verebilmesi için kısa soru-cevap özeti.
TIR Karnesi nedir?
Uluslararası kara taşımacılığını ve uluslararası ticareti kolaylaştıran gümrük transit belgesidir.
TIR taşıması nedir?
Eşyanın hareket gümrüğünden varış gümrüğüne kadar TIR Karnesi himayesinde taşınmasıdır.
TIR Karnesi kaç yapraklı olabilir?
4, 6, 14 ve 20 yapraklı çeşitleri vardır.
6 yapraklı TIR Karnesi kaç gümrük idaresi arasında kullanılabilir?
Sunuda 6 gümrük idaresi arasında kullanılabileceği belirtilmiştir.
Taşıt onay belgesi kaç yıl geçerlidir?
İki yıl süreyle geçerli olmak üzere düzenlenir.
Ağır ve havaleli eşya için hangi ibareli karne gerekir?
“HEAVY OR BULKY GOODS” veya “MARCHANDISES PONDÉREUSES OU VOLUMINEUSES” ibareli TIR Karnesi gerekir.
Memur refakati hangi tutar altında verilmez?
Gümrük vergileri toplamı 60.000 AVRO azami teminat tutarını aşmıyorsa memur refakati verilmez.
Yerli taşıyıcıya verilen TIR Karnesi kaç gün geçerlidir?
60 gün geçerlidir.
Yabancı taşıyıcıya verilen TIR Karnesi kaç gün geçerlidir?
10 gün geçerlidir.
Son Adım
TIR Karnesi dosyasını kapatmadan önce karne, taşıt, teminat, güzergah ve geçerlilik kontrollerini tamamlayın
Bu rehber; TIR Karnesi tanımı, TIR sistemi, TIR Sözleşmesi, uygulayan ülkeler, taşıt onay belgesi, taşıma yetki belgesi, ağır/havaleli eşya, memur refakati, güzergah süresi ve geçerlilik süresini tek içerikte toplar.
Her dosyada karne yaprak sayısı, gümrük idaresi sayısı, taşıt onay belgesi, yetki belgesi, eşya niteliği, teminat limiti, ATS/refakat, güzergah süresi ve geçerlilik tarihi birlikte kontrol edilmelidir.
