Sınır İlleri
2008/14451 sayılı Karar kapsamındaki illerde uygulanır.
STM
Sınır Ticaret Merkezleri, sınır ticareti için özel alanlardır.
Mağaza
Sınır Ticaret Merkezlerinde faaliyet gösteren mağazalar üzerinden işlem yapılabilir.
Uygunluk Belgesi
İthalat için İl Değerlendirme Komisyonu tarafından uygun görülen belge gerekir.
Gümrük Beyannamesi
İthalat ve ihracat işlemleri için gümrük beyannamesi düzenlenir.
Tek ve Maktu Vergi
İthalatta gümrük vergisi %0, KDV ve ÖTV tam oranla hesaplanır.
Sunuş
Sınır ticareti, sınır illerine ekonomik canlılık kazandırmak için özel kurallara bağlıdır
Dış ticaret mevzuatı sıklıkla revizyona tabi tutulur ve farklı bakış açılarıyla yorumlanmaya müsaittir. Sınır ticareti de normal ithalat ve ihracat işlemlerinden farklı olarak özel belge, özel limit, menşe, şehir, sektör ve ürün kısıtlarına bağlı yürütülen bir ticaret modelidir.
01.12.2008 tarihli ve 2008/14451 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki “Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar” kapsamında yer alan illerin ihtiyaçlarının bir kısmının sınır komşusu ülkelerden daha düşük maliyetle karşılanması ve bu illerden ihracatın artırılması amacıyla yapılır.
Bu rehber; sınır ticareti tanımını, STM ve sınır ticareti mağazalarını, faaliyet şartlarını, ilgili mevzuatı, şehirleri, İthalat Uygunluk Belgesini, ithalat/ihracat işlemlerini, vergi avantajlarını, konu olamayacak eşya gruplarını ve limitleri operasyonel bloklara ayırır.
AB Global Yaklaşımı
Sınır ticaretinde temel kontrol, ürünün doğru ülke menşeli ve belirlenen limitler içinde olup olmadığıdır.
İthalat Uygunluk Belgesi, sınır ticareti belgesi, menşe şahadetnamesi, ürün kısıtları, aylık ve yıllık değer limitleri birlikte kontrol edilmeden işlem açılmamalıdır.
AB Global 2026 Sınır Ticareti Bülteni
Operasyon Özeti
Sınır ticaretinde kritik süre ve limitler
Dosya açılışında şehir, belge, ürün, menşe, sektör ve değer limitleri birlikte kontrol edilir.
Yerleşiklik
Karar kapsamındaki illerde en az iki yıldır faaliyet şartı.
Komisyon Süresi
İthalat Uygunluk Belgesi başvurusu değerlendirme süresi.
Belge Geçerliliği
İthalat Uygunluk Belgesi süresi, uzatılamaz.
Aylık Limit
Esnaf/tacir veya STM mağazası için aylık azami ithalat.
Bölüm 01
Sınır ticareti nedir?
Sınır ticareti, belirli sınır illerinin ihtiyaçlarını komşu ülkelerden ithalatla karşılamayı ve ihracatı artırmayı amaçlayan ticari işlemlerdir.
2008/14451Ana Dayanak
Sınır ticareti, 2008/14451 sayılı Karar kapsamındaki illerin ihtiyaçlarının bir kısmının sınır komşusu ülkelerden ithalat yoluyla düşük maliyetle karşılanması ve bu illerden ihracatın artırılması amacıyla yapılan ticari işlemlerdir.
Sınır Ticaret Merkezi, sınırda kurulan ve sınır ticareti kapsamında ihracat ve ithalat yapılabilen alanların yer aldığı, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi dışında addedilen yerleri ifade eder.
Sınır Ticaret Merkezlerinde faaliyet gösteren mağazalar sınır ticareti mağazalarıdır. Sınır ticareti yapabilmek için karar kapsamındaki illerde en az iki yıldır yerleşik olarak faaliyette bulunan esnaf veya tacir olmak gerekir.
- Sınır komşusu ülkelerle yapılır.
- STM üzerinden yapılması mümkündür.
- En az iki yıl yerleşik faaliyet şartı aranır.
Bölüm 02
Sınır ticareti hangi mevzuata ve illere bağlıdır?
Sınır ticareti yapılabilecek iller 2008/14451 sayılı Kararın 2. maddesi ile belirlenmiştir.
Gümrük Kanunu Madde 172
Sınır ticaretinin gümrük mevzuatındaki dayanak maddelerinden biridir.
2008/14451 Sayılı Karar
Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karardır.
STM Yönetmeliği
Sınır Ticaret Merkezlerinin fiziki düzeni, stok kontrolleri, giriş ve çıkış usullerini düzenler.
İhracat 2009/7 Tebliği
Sınır ticaretinin uygulanmasına ilişkin tebliğdir.
Sınır Ticareti Yapılabilecek İller
Artvin, Ardahan, Iğdır, Ağrı, Van, Hakkari, Şırnak, Mardin, Şanlıurfa, Kilis, Gaziantep ve Hatay.
Ülke Eşleşmesi
Bu iller, Bakanlar Kurulu Kararında karşılarında gösterilen ülkelerle sınır ticareti yapabilir.
Bölüm 03
Sınır Ticareti İthalat Uygunluk Belgesi nasıl alınır?
İthalat Uygunluk Belgesi, sınır ticareti kapsamında ithalat yapma yetkisi veren belgedir.
45 GünSüre
Karar kapsamındaki illerde yerleşik esnaf veya tacirler, İthalat Uygunluk Belgesi almak için ilgili ildeki İl Ticaret Odası veya İl Ticaret ve Sanayi Odasına başvurur.
Odalar talepleri Değerlendirme Komisyonuna iletir. Komisyon, başvuru tarihinden itibaren 10 işgünü içinde müracaatları inceleyerek sonuçlandırır. Uygun görülen esnaf veya tacir adına her bir ürün için bir İthalat Uygunluk Belgesi verilir.
Belgenin düzenlenmesinde il ihtiyacı, vergi ve sosyal sigorta prim borcu durumu, son bir yıla ait işletme cirosu, sektörel faaliyet alanı ve daha önce tahsis edilmiş belgeler kapsamında gerçekleştirilen ithalat verileri dikkate alınır. Geçerlilik süresi 45 gündür ve uzatılamaz.
- İl ticaret odası veya ticaret ve sanayi odasına başvurulur.
- Komisyon 10 işgünü içinde sonuçlandırır.
- Her ürün için ayrı belge verilir.
Bölüm 04
Sınır ticareti mağazaları ve işlem belgeleri
Sınır Ticaret Merkezlerinde faal mağazalar üzerinden ithalat ve ihracat yapılabilir.
4Faal Mağaza
Sınır ticareti yapılabilecek 12 ile karşılık sunuda faal 4 adet sınır ticaret mağazası bulunduğu belirtilmiştir: Ağrı Sarısu, Hakkari Esendere, Iğdır Dilucu ve Van Kapıköy.
Sınır ticareti kapsamındaki ithalat ve ihracat işlemleri için gümrük beyannamesi düzenlenir. İthalat ve ihracat yapabilmek için Sınır Ticareti Belgesine sahip olmak şarttır.
İthalatta Sınır Ticareti Belgesinin yanı sıra İthalat Uygunluk Belgesi aranır. İhracatta ise Sınır Ticareti Belgesi, ihraç edilen eşya faturası ve İhracatçı Birliğince onaylanmış gümrük beyannamesi yetkili gümrük idaresine sunulur.
- Ağrı Sarısu, Hakkari Esendere, Iğdır Dilucu, Van Kapıköy.
- İthalat/ihracatta gümrük beyannamesi düzenlenir.
- İthalatta İthalat Uygunluk Belgesi ayrıca aranır.
Bölüm 05
Sınır ticaretinde tek ve maktu vergi
Sınır ticaretinin özel amacı nedeniyle normal ticarete göre teşvik ve vergi avantajı sağlanabilir.
%0Gümrük Vergisi
Sınır ticareti yoluyla yapılacak ithalatta tek ve maktu vergi uygulanır.
Tek ve maktu vergi hesabında gümrük vergisi %0 olarak dikkate alınır. Katma Değer Vergisi ve Özel Tüketim Vergisi oranları ise tam olarak dikkate alınarak hesaplanır.
Bu nedenle sınır ticareti işlemlerinde gümrük vergisi avantajı, KDV ve ÖTV etkisiyle birlikte hesaplanmalıdır.
- KDV tam oranla dikkate alınır.
- ÖTV tam oranla dikkate alınır.
- Vergi avantajı ürün ve işlem bazında değerlendirilir.
Bölüm 06
Hangi eşyalar sınır ticaretine konu edilemez?
Sınır ticareti ürün bazında çeşitli yasak ve kısıtlamalara tabidir.
Üçüncü Ülke MenşeiKritik Yasak
İhracı ve ithali ilgili mevzuatla yasaklanmış veya ithali belli kurum ve kuruluşlara bırakılmış maddeler sınır ticaretine konu edilemez.
Ticaret politikası önlemleri kapsamındaki kota, koruma, damping ve sübvansiyona karşı vergi önlemlerine tabi ürünler; 5201 sayılı Kanun kapsamındaki harp araç ve gereçleri, silah, mühimmat ve patlayıcı madde üretimiyle ilgili kontrole tabi ürünler kapsam dışıdır.
Yerli üretim ve imalatın korunması ile haksız rekabetin önlenmesi kapsamında çay, şeker, fındık, antepfıstığı, canlı hayvan, et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, petrol ve petrol ürünleri gibi kalemler ayrıca sınırlanır. Üçüncü ülke menşeli ürünlerin ithalatına izin verilmez ve sınır ticareti kapsamında transit ticarete müsaade edilmez.
- Yasak veya izne tabi ürünler ayrıca kontrol edilir.
- Hasat dönemlerinde bazı tarım ürünleri ithal edilemez.
- Transit ticarete müsaade edilmez.
Bölüm 07
Sınır ticaretine konu eşyalarda sınırlar
Sınır ticareti ülke, sektör, ürün, menşe ve zaman bazında limitlere tabidir.
Ülke Bazında Limit
Sınır illeriyle komşu ülke arasında bir yılda toplam 100 milyon ABD doları ithalat sınırı bulunur.
Sektör Bazında Limit
CIF kıymet üzerinden 50 milyon dolara kadar tarım ürünleri ve 50 milyon dolara kadar sanayi ürünleri olmak üzere ülke bazında yıllık toplam 100 milyon dolar sınırı uygulanır.
Ürün Bazında Limit
Her bir ürün için düzenlenecek İthalat Uygunluk Belgelerinin toplam değeri, ilgili il bazında tarım ve sanayi sektörü için belirlenen yıllık ithalat değer limitinin %5’ini geçemez.
Menşe Sınırlaması
İthal edilecek ürün, sınır ticareti yapılacak ülke menşeli olmak zorundadır ve menşe şahadetnamesi aranır.
Zaman Sınırlaması
Bir esnaf/tacir veya STM mağazası tarafından ayda toplam 50 bin dolara kadar eşya ithal edilebilir.
Hasat Dönemi
Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca belirlenen bazı tarım ürünleri, ülkemizdeki hasat dönemlerinde sınır ticaretine konu edilemez.
İzinli Ürünler
İthalat, ihracat veya teknik düzenlemeler mevzuatı gereği izne tabi ürünler ilgili mercilerin izniyle sınır ticaretine konu edilebilir.
Bölüm 08
Sınır ticareti dosyası nasıl yönetilmeli?
Sınır ticareti dosyası şehir, belge, ürün, menşe, limit ve vergi kontrolleriyle takip edilmelidir.
İl ve ülke eşleşmesini kontrol et
Karar kapsamındaki ilin yalnızca karşısında gösterilen ülkeyle sınır ticareti yapıp yapmadığı doğrulanır.
Yerleşiklik şartını doğrula
Esnaf veya tacirin ilgili ilde en az iki yıldır yerleşik olarak faaliyet gösterdiği kontrol edilir.
Belge setini hazırla
Sınır Ticareti Belgesi, İthalat Uygunluk Belgesi, fatura ve gümrük beyannamesi hazırlanır.
Eşya uygunluğunu kontrol et
Yasaklı, izne tabi, ticaret politikası önlemine tabi, üçüncü ülke menşeli veya transit ticaret kapsamındaki ürünler elenir.
Limit ve menşe kontrolü yap
100 milyon dolar ülke limiti, 50 milyon dolar sektör limiti, %5 ürün limiti, 50 bin dolar aylık limit ve menşe belgesi kontrol edilir.
Vergi hesabını tamamla
Tek ve maktu vergi kapsamında gümrük vergisi %0, KDV ve ÖTV tam oranla hesaplanır.
Sınır ticaretinde üçüncü ülke menşeli ürün ve transit ticaret yasaktır
İthal edilecek ürünün sınır ticareti yapılacak ülke menşeli olması ve menşe şahadetnamesiyle tevsik edilmesi gerekir. Ayrıca sınır ticareti kapsamında transit ticarete müsaade edilmez. Ürün, menşe, limit ve belge uyumu sağlanmadan işlem açılmamalıdır.
Bölüm 09
Sınır ticareti hakkında kısa cevaplar
Operasyon ekibinin hızlı karar verebilmesi için kısa soru-cevap özeti.
Sınır ticareti nedir?
Karar kapsamındaki illerin ihtiyaçlarının bir kısmını komşu ülkelerden düşük maliyetli ithalatla karşılamak ve ihracatı artırmak amacıyla yapılan ticari işlemlerdir.
Sınır Ticaret Merkezi nedir?
Sınırda kurulan, sınır ticareti kapsamında ihracat ve ithalat yapılabilen alanların bulunduğu ve Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi dışında addedilen yerlerdir.
Sınır ticareti yapmak için temel şart nedir?
Karar kapsamındaki illerde en az iki yıldır yerleşik olarak faaliyette bulunan esnaf veya tacir olmak gerekir.
İthalat Uygunluk Belgesi kaç gün geçerlidir?
Düzenlendiği tarihten itibaren 45 gün geçerlidir ve uzatılamaz.
Komisyon başvuruyu kaç işgününde sonuçlandırır?
Başvuru tarihinden itibaren 10 işgünü içinde inceler ve sonuçlandırır.
Faal sınır ticareti mağazaları hangileridir?
Ağrı Sarısu, Hakkari Esendere, Iğdır Dilucu ve Van Kapıköy.
Sınır ticareti ithalatında hangi vergi uygulanır?
Tek ve maktu vergi uygulanır; gümrük vergisi %0, KDV ve ÖTV oranları tam dikkate alınır.
Ülke bazında yıllık ithalat limiti nedir?
Bir komşu ülke ile sınır illeri arasında yıllık toplam 100 milyon ABD doları ithalat sınırı vardır.
Bir esnaf veya tacir aylık ne kadar ithalat yapabilir?
Ayda toplam 50 bin ABD dolarına kadar eşya ithal edebilir.
Üçüncü ülke menşeli ürünler ithal edilebilir mi?
Hayır, sınır ticareti kapsamında üçüncü ülke menşeli ürünlerin ithalatına izin verilmez.
Son Adım
Sınır ticareti dosyasını kapatmadan önce şehir, belge, ürün, menşe ve limit kontrollerini tamamlayın
Bu rehber; sınır ticareti tanımı, STM, sınır ticareti mağazaları, yapma şartları, mevzuat, şehirler, İthalat Uygunluk Belgesi, ithalat/ihracat işlemleri, tek ve maktu vergi, ürün yasakları ve değer limitlerini tek içerikte toplar.
Her dosyada il-ülke eşleşmesi, yerleşiklik, Sınır Ticareti Belgesi, İthalat Uygunluk Belgesi, gümrük beyannamesi, menşe şahadetnamesi, ürün yasakları, yıllık/aylık limitler ve vergi hesabı birlikte kontrol edilmelidir.
