Serbest bölgelerin kuruluÅŸ amaçlarÃâ€Ã‚±; ihracata yönelik yatÃâ€Ã‚±rÃâ€Ã‚±m ve üretimi teÅŸvik etmek, doÃâ€Ã…¸rudan yatÃâ€Ã‚±rÃâ€Ã‚±mlarÃâ€Ã‚± ve teknoloji giriÅŸini hÃâ€Ã‚±zlandÃâ€Ã‚±rmak, iÅŸletmeleri ihracata yönlendirmek ve uluslararasÃâ€Ã‚± ticareti geliÅŸtirmektir.

Serbest bölgeler; üretici kullanÃâ€Ã‚±cÃâ€Ã‚±lar için vergi avantajÃâ€Ã‚±, orta ve uzun vadeli planlama, kâr transferi, ticaret kolaylÃâ€Ã‚±Ãâ€Ã…¸Ãâ€Ã‚±, stratejik avantaj, gümrük vergisi prosedüründen arÃâ€Ã‚±ndÃâ€Ã‚±rÃâ€Ã‚±lmÃâ€Ã‚±Ã…Ÿ faaliyet ve yerli/yabancÃâ€Ã‚± pazarlara eriÅŸim imkanÃâ€Ã‚± sunar.

Bürokratik prosedürlerin azaltÃâ€Ã‚±lmasÃâ€Ã‚±, altyapÃâ€Ã‚± imkanlarÃâ€Ã‚± ve tedarik zinciri kolaylÃâ€Ã‚±klarÃâ€Ã‚± da serbest bölgelerin operasyonel deÃâ€Ã…¸erini artÃâ€Ã‚±rÃâ€Ã‚±r.

Genel olarak serbest bölgeler, bir ülkenin siyasi sınırları içinde yer almakla birlikte ithalat ve ihracat açısından gümrük bölgesi dışında olduğu kabul edilen, ticari, mali ve iktisadi düzenlemelerin tamamen veya kısmen uygulanmadığı ya da farklı uygulandığı ekonomik açıdan teşvik edilen yerlerdir.

4458 sayılı Gümrük Kanunu ve 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu uyarınca serbest bölgeler Türkiye Gümrük Bölgesinin parçalarıdır; ancak ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve bazı yönleriyle kambiyo mevzuatı bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında kabul edilir.

Geçici 6. madde uyarınca AB’ye tam üyelik gerçekleşinceye kadar serbest bölgeler gümrük rejimleri açısından Türkiye Gümrük Bölgesi dışı, menşe hükümleri bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi sayılır.

Serbest Bölge İşlem Formu; serbest bölgede faaliyette bulunan kullanıcıların yurtdışına, yurtiçine veya serbest bölge içindeki kullanıcılara yaptıkları her türlü alım satım işlemiyle ilgili düzenledikleri belgedir.

Bölge içi mal satışlarında form hem alıcı hem satıcı tarafından düzenlenir. Serbest bölgeye eşya giriş veya çıkışında kullanıcı veya yetkili temsilcisi formu doldurur; fatura aslı veya daha sonra aslı ibraz edilmek kaydıyla fatura sureti ve varsa diğer belgelerle Bölge Müdürlüğüne başvurur.

Serbest bölge adresli olmayan fatura işleme konulmaz.

Ön Statü Belgesi, serbest bölgelere yurtdışından getirilen veya yurtiçinden ihracat rejimine tabi tutularak konulan eşyanın serbest dolaşım statüsünü göstermek bakımından düzenlenir.

Eşyanın serbest dolaşımda olup olmadığı bu belgede belirtilir. Serbest bölgede bulunan eşyanın sonraki işlemlerinde Ön Statü Belgesi yoksa eşya serbest dolaşımda olmayan eşya kabul edilir.

Ancak serbest dolaşımda olan eşyanın ihracına bağlı bir ticaret politikası önlemi veya gümrük vergisi bulunması halinde, bu eşya serbest dolaşımda bulunan eşya olarak kabul edilir.

Serbest bölgelerde faaliyetlerle ilgili her türlü ödeme dövizle yapılır. Bakanlar Kurulu ödemelerin Türk lirası olarak yapılmasına da karar verebilir.

Bölgede yatırım sırasındaki mal ve hizmet bedelleri, işçi ücretleri ve kiralar Türk lirası üzerinden ödenebilir. Bölge Müdürlüğü ve bu bölgelerdeki diğer kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlara bütün ödemeler Türk lirası ile yapılır.

Serbest bölgelerde faaliyette bulunan tam mükellefler, Türkiye’nin taraf olduğu Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmalarından yararlanabilir.

Serbest bölgede üretim faaliyetinde bulunan üretici firmaların ürünlerini, aynı veya başka bir serbest bölgede faaliyette bulunan ihracatçılara yurtdışına satılması kaydıyla teslim etmeleri de yurtdışına satış sayılır. Malların ihracatçıya teslim tarihini takip eden aybaşından itibaren üç ay içinde ihraç edilmesi gerekir.

Toplam FOB bedeli, üretilen ürünlerin birim FOB bedeli ile toplam üretilen ürün miktarının çarpılmasıyla bulunur. Birim FOB bedeli ise satışı yapılan ürünlerin satış tutarı toplamının satılan ürün miktarına bölünmesiyle hesaplanır.

Yurtdışı satışa ilişkin %85 şartının hesaplanmasında serbest bölgelere veya Türkiye’ye satılan mal bedelleri dikkate alınmaz.

Serbest bölge dışında üretilerek bölgeye getirilen ve sadece paketleme/ambalajlama gibi işlemlere tabi tutulan ürünlerin yurtdışına ihracında, ürün esas olarak bölgede üretilmediğinden istisna hükümleri uygulanmayabilir.

Serbest bölgelerde üretilen ürünlerin bir kısmı veya tamamı sonraki yıllarda satılırsa, üretimin yapıldığı ve istisnanın uygulandığı yılda stokta kalan ürünler sonraki yıllarda toplam FOB bedeli bazında takip edilir.

Serbest bölgede faaliyet gösteren firmalar Vergi Usul Kanunu hükümlerine tabidir; defter tutma ve belge kayıt düzenine uymaları zorunludur.

Türkiye’den serbest bölgeye satılan mallar ihracat rejimine tabi olup KDV Kanunu uyarınca KDV’den istisnadır. Serbest bölge hükümlerinin uygulandığı malların teslimi de katma değer vergisinden istisnadır.

KDV Kanunu’nun 17/4-(ı) maddesine göre serbest bölgelerde verilen hizmetler KDV’den müstesnadır. İstisna için hizmetin serbest bölgede faaliyet gösterenlere fiilen serbest bölgede verilmesi ve hizmetten serbest bölgede faydalanılması önemlidir.

Serbest bölgeden yurtdışına giden mallar için serbest bölgede verilen gümrük müşavirliği hizmetlerinin KDV’den istisna olduğu; serbest bölgeden Türkiye’ye, Türkiye’den serbest bölgeye veya serbest bölgeden diğer serbest bölgelere gönderilen mallara ilişkin hizmetlerin ise KDV’ye tabi olduğu belirtilmiştir.

ÖTV Kanunu’na göre ihracat teslimlerinde istisna uygulanabilmesi için teslimin yurtdışındaki müşteriye yapılması ve teslim konusu malın Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesinden çıkmış olması gerekir.

Bu nedenle yurtiçinden serbest bölgelere yapılan teslimlerde ihracat istisnası uygulanmaz. Serbest bölgeye yapılan teslimler ÖTV Kanunu uyarınca ihracat sayılmadığından, ÖTV mükelleflerinden satın alınan mallarda tecil-terkin uygulaması yapılamaz.

Öte yandan serbest bölgede faaliyet gösteren ihracatçıya ihraç kayıtlı teslim edilen malların serbest bölgeden yurtdışı edilmesi halinde tecil-terkin kapsamında işlem yapılması mümkün olabilir. Serbest bölge hükümlerinin uygulandığı mallar ÖTV’den istisnadır; serbest bölgeden Türkiye’ye satılan mallar ise genel anlamda ithalat rejimi kapsamında ÖTV’ye tabidir.

3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu’nun 6. maddesinin son fıkrası uyarınca işleticiler ve kullanıcılar yatırım ve üretim safhalarında Bakanlar Kurulunca belirlenecek vergi dışı teşviklerden yararlandırılabilir.

Prensip olarak teşvik mevzuatının serbest bölgelerde uygulanamayacağına dair bir düzenleme bulunmamakla birlikte, uygulamada birçok destek unsurundan serbest bölgelerde halihazırda yararlanılıyor olması nedeniyle kurumların yatırımlarını genellikle teşvik belgesine bağlamadıkları görülmektedir.

Serbest bölgelerde faaliyette bulunan mükelleflerin, AB’ye tam üyeliğin gerçekleştiği tarihi içeren yılın vergilendirme döneminin sonuna kadar, bölgedeki faaliyetleriyle ilgili işlemleri harçtan; bu işlemlere ilişkin kağıtlar damga vergisinden müstesnadır. İstisnada faaliyet ruhsatının türü ve alındığı tarih etkili değildir.