GTİP + Kıymet
Vergi hesabında GTİP oranı ve eşyanın kıymeti birlikte çalışır.
Ad Valorem Vergi
Malın değeri matrah olarak alınır; ithalat vergilerinde yaygın yöntemdir.
Spesifik Vergi
Ağırlık, hacim, sayı gibi fizik ölçü birimleri üzerinden alınır.
Satış Bedeli
Temel yöntem, ithal eşya için fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.
Kıymete İlaveler
Komisyon, ambalaj, royalti, lisans, navlun, sigorta ve elleçleme gibi kalemler eklenebilir.
Alternatif Yöntemler
Satış bedeli kullanılamazsa yöntemler hiyerarşik sırayla uygulanır.
Sunuş
Kıymet doğru değilse vergi matrahı da doğru değildir
Dış ticaret mevzuatı sıklıkla revizyona tabi tutulur ve farklı bakış açılarıyla yorumlanmaya müsaittir. İthal eşyasının kıymeti, vergi matrahının kurulmasında GTİP’ten sonra en kritik unsurlardan biridir.
Eşyanın faturadaki değeri çoğu zaman başlangıç noktasıdır; ancak Gümrük Kıymet Sözleşmesi ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu hükümleri gereğince bu kıymetin bazı ilavelere, istisnalara ve yöntemsel kontrollere tabi tutulması gerekir.
Bu rehber; spesifik/ad valorem vergi ayrımını, ağırlık/kıymet üzerinden vergilendirmeyi, GATT 7 ve DTÖ kıymet sözleşmesi temelini, satış bedeli yöntemini, kıymete yapılacak ilaveleri, dahil edilmeyecek giderleri, ıskontoları ve satış bedeli dışındaki kıymet tespit yöntemlerini okunabilir bloklara ayırır.
AB Global Yaklaşımı
Fatura kıymeti başlangıçtır; gümrük kıymeti ise mevzuata göre düzeltilmiş değerdir.
Navlun, sigorta, ambalaj, royalti, lisans, hasıla payı ve alıcı-satıcı ilişkisi gibi unsurlar kontrol edilmeden ithalat kıymeti kapatılmamalıdır.
AB Global 2026 Kıymet Bülteni
Kıymet Özeti
Sunudaki ana kıymet dayanakları ve yöntemler
Kıymet dosyası açılırken bu başlıklar birlikte kontrol edilmelidir.
Gümrük Kanunu
Gümrük kıymetiyle ilgili temel madde aralığı.
Satış Bedeli
İthal eşyasının kıymeti kural olarak satış bedelidir.
İlaveler
Kıymete dahil edilecek kalemlerin dayanağı.
Dahil Edilmeyenler
Kıymete dahil edilmeyecek giderlerin dayanağı.
Bölüm 01
Hükümetler mallar üzerinde iki tür vergi uygular
Vergi matrahının fizik ölçüye veya eşyanın değerine dayanmasına göre sınıflandırma yapılır.
Spesifik / Ad Valoremİki Esas
Spesifik vergiler; ağırlık, hacim, kilovat/saat, sayı gibi fizik ölçü birimleri üzerinden alınan vergilerdir. Örneğin bir paket sigaradan veya bir litre benzinden sabit tutarda vergi alınması bu mantığı anlatır.
Ad valorem vergilerde ise fizik ölçüler yerine malın değeri matrah olarak alınır. Örneğin bir kilo peynirin satış değeri üzerinden KDV alınması ad valorem vergilendirmeye örnektir.
İthalat vergileri dünyada büyük ölçüde ad valorem temelde uygulanır. İşlenmiş tarım ürünlerindeki Tarım Payı Fonu gibi bazı alanlarda spesifik vergilendirme esas alınabilir.
- Spesifik vergi fizik ölçü üzerinden hesaplanır.
- Ad valorem vergi eşyanın değeri üzerinden hesaplanır.
- Gümrük vergilerinde her iki esas da görülebilir.
Bölüm 02
Gümrük vergilerinde ağırlık ve kıymet esasları
Vergi, eşyanın fiziksel ölçüsüne veya kıymetine göre hesaplanabilir.
Ağırlık Üzerinden Vergilendirme
Vergiler eşyanın ağırlığı, hacmi, sayısı gibi nicel özellikleri üzerinden alınır.
- Brüt ağırlıkta eşya + tüm ambalaj/kap ağırlığı dikkate alınır.
- Net ağırlıkta eşyanın kendi ağırlığı esas alınır.
- Ambalajsız gelen eşya bulunduğu haldeki ağırlık üzerinden vergilendirilebilir.
- Aynı ambalajdaki farklı oranlı eşyalarda ambalaj ağırlığı oransal ilave edilir.
- Alışılmış ambalaj niteliğinde olmayan mahfazalar ayrı tarife pozisyonuyla vergilendirilebilir.
Kıymet Üzerinden Vergilendirme
Eşyanın değeri matrah olarak alınır; ad valorem vergilendirme ithalat vergilerinde yaygındır.
- Vergide adalet prensibiyle ithalat vergilerinde yaygın uygulanır.
- İthalat Rejimi Kararında birçok gümrük vergisi ad valorem esasa göre belirlenir.
- Eşyanın gerçek satış bedeli ve ilave/indirilecek unsurlar birlikte değerlendirilir.
- Tarım Payı Fonu gibi alanlarda spesifik yaklaşım görülebilir.
Bölüm 03
Gümrük kıymetinin uluslararası dayanağı
Türkiye dahil birçok ülkede GATT 7. madde ve DTÖ Gümrük Kıymet Sözleşmesi hükümleri benimsenmiştir.
GATT 7 / DTÖDayanak
Gümrük kıymetinin tespiti ile ilgili kurallar bakımından, Türkiye’nin de dahil olduğu birçok ülkede GATT’ın 7. maddesinde kendini bulan DTÖ Gümrük Kıymet Sözleşmesi hükümleri benimsenmiştir.
Türkiye bu sözleşme hükümlerini imzalamış ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu kapsamına almıştır.
Gümrük Kanunu 23 ila 31. maddeler, ithal eşyasının kıymetinin belirlenmesinde temel çerçeveyi oluşturur.
- GATT 7. madde kıymet sistemi için temel referanstır.
- DTÖ Gümrük Kıymet Sözleşmesi benimsenmiştir.
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu 23-31 maddeleri uygulanır.
Bölüm 04
İthal eşyasının gümrük kıymeti kural olarak satış bedelidir
Satış bedeli, eşya için alıcı tarafından fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.
Temel Kural
İthal eşyasının gümrük kıymeti satış bedelidir; yani alıcı tarafından fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.
Fatura Kıymeti Başlangıçtır
Eşyanın gümrük vergisine esas kıymetinin fatura kıymeti olacağı söylenebilir; ancak kıymet sözleşmesine göre düzeltmeler gerekir.
Kısıtlama Olmamalıdır
Eşyanın alıcı tarafından elden çıkarılması veya kullanımı kıymeti etkileyen kısıtlamaya tabi olmamalıdır.
Koşul veya Edim Olmamalıdır
Eşyanın fiyatı, kıymeti tespit edilemez bir koşul veya edim konusu olmamalıdır.
Hasıla Payı Kontrolü
Eşyanın değerlendirilmesinden doğan hasılanın bir kısmı satıcıya intikal ediyorsa kıymete ilave edilir.
Alıcı-Satıcı İlişkisi
Alıcı ile satıcı arasında ilişki bulunmamalı; ilişki varsa satış bedelini etkilememiş olmalıdır.
Bölüm 05
Hangi giderler kıymete eklenir?
Gümrük Kanunu 25-26 kapsamında satış bedeline bazı kalemlerin ilave edilmesi gerekir.
Komisyonlar
Alıcı tarafından üstlenilen komisyonlar kıymete eklenebilir.
Kap ve Ambalaj
İthal eşyasıyla tek eşya muamelesi gören kap ve ambalajların maliyeti.
Mal ve Hizmetler
İthal eşyanın üretimi veya ihracı için sağlanan mal/hizmet ödemeleri.
Royalti ve Lisans
Fiyata dahil edilmemiş olup alıcı tarafından ödenecek royalti ve lisans ücretleri.
Hasıla Payı
Eşyanın Türkiye’de değerlendirilmesinden satıcıya intikal eden tutarlar.
Girişe Kadar Giderler
Giriş liman/yerine kadar nakliye, sigorta, yükleme ve elleçleme giderleri.
Bölüm 06
Hangi giderler gümrük kıymetine dahil edilmez?
Fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan ayırt edilebilmeleri koşuluyla bazı giderler kıymete dahil edilmez.
Girişten Sonraki Nakliye ve Sigorta
Türkiye Gümrük Bölgesine giriş yerinden sonra yapılan nakliye ve sigorta giderleri kıymete dahil edilmez.
İthalattan Sonraki Kurma / Montaj / Bakım
Sınai tesis, makine veya teçhizat için ithalattan sonra yapılan inşa, kurma, montaj, bakım veya teknik yardım giderleri dahil edilmez.
Finansman Faizi
Satışla ilgili finansman anlaşması uyarınca alıcının üstlendiği faiz giderleri ayrıştırılabiliyorsa dahil edilmez.
Satın Alma Komisyonları
Satın alma komisyonları kıymete dahil edilmeyecek giderler arasında sayılmıştır.
Türkiye’de Çoğaltma Hakkı
İthal eşyasının Türkiye’de çoğaltılması hakkı için yapılan ödemeler dahil edilmez.
Gümrük Kanunu Madde 28
Bu kapsamın temel dayanağı olarak sunuda Gümrük Kanunu 28. madde verilmiştir.
Iskonto tutarları fiilen ödenen veya ödenecek kıymetin içinde değildir
Sunuda ıskontoların gümrük kıymetine dahil edilmemesi bakımından iki durum öne çıkarılmıştır: peşin ödeme ıskontosu ve miktar ıskontosu. Dosyada ıskontonun ticari gerçekliği, belge bağlantısı ve ödeme koşulu ayrıca kontrol edilmelidir.
Bölüm 07
Satış bedeli yöntemi kullanılamazsa hangi sıra izlenir?
Kıymet tespit yöntemlerinde hiyerarşi vardır; yöntemler sırayla uygulanmalıdır.
Satış Bedeli Yöntemi
İthal eşyası için fiilen ödenen veya ödenecek fiyat esas alınır.
Aynı Eşyanın Satış Bedeli
Aynı ülkede üretilmiş, her hususta aynı eşyanın satış bedeli dikkate alınır.
Benzer Eşyanın Satış Bedeli
Aynı işlevi gören, ticari olarak ikame edilebilir ve aynı ülkede üretilmiş benzer eşya esas alınır.
İndirgeme Yöntemi
Türkiye’de müstakil kişilere yapılan en büyük miktardaki satış birim fiyatından indirimler yapılır.
Hesaplanmış Kıymet
Üretim maliyeti, kar/genel gider ve girişe kadar giderlerin toplamı esas alınır.
Son Yöntem
Önceki yöntemlerle kıymet belirlenemezse Türkiye’de mevcut veriler esas alınır.
Bölüm 08
Aynı eşya ve benzer eşya yöntemleri nasıl ayrılır?
Satış bedeli belirlenemezse önce aynı eşya, sonra benzer eşya yöntemi değerlendirilir.
Aynı Eşyanın Satış Bedeli
Fiziksel özellik, kalite ve tanındığı özellikler dahil her hususta aynı olan eşyayı ifade eder.
- Aynı ülkede üretilmiş olmalıdır.
- Türkiye’ye ihraç amacıyla satılmış olmalıdır.
- Aynı veya yakın tarihte gelen eşya dikkate alınır.
- Birden fazla satış bedeli varsa en düşük bedel esas alınır.
Benzer Eşyanın Satış Bedeli
Her hususta aynı olmasa da aynı işlevi gören ve ticari olarak birbirini ikame edebilen eşyayı ifade eder.
- Benzer özellik ve benzer unsurlar aranır.
- Aynı ülkede üretilmiş olmalıdır.
- Aynı veya yakın tarihte ihraç edilmiş olmalıdır.
- Aynı ticari düzey ve yaklaşık aynı miktar dikkate alınır.
Bölüm 09
Eşya kıymet indirgeme yöntemi
Türkiye’de ithal edildiği hal ve durumda yapılan satışa ait birim fiyat esas alınır ve belirli indirimler yapılır.
En Büyük Miktardaki Satış
Kıymeti belirlenecek eşya veya aynı/benzer eşyanın Türkiye’de müstakil kişilere yapılan en büyük miktardaki satış birim fiyatı esas alınır.
Komisyon / Kar / Genel Gider
Bu satış sırasında mutat olarak ödenen veya ödenmesi kararlaştırılan komisyon, kar ve genel giderler indirilir.
İç Nakliye ve Sigorta
Türkiye sınırları içinde gerçekleşen iç nakliye, sigorta ve ilgili giderler indirilir.
Gümrük ve Dahili Vergiler
Eşyanın ithali veya satışı nedeniyle Türkiye’de ödenecek gümrük vergileri ve diğer dahili vergiler indirilir.
90 Gün Kuralı
Yakın tarihli satış yoksa ithal tarihinden itibaren 90 gün içinde yapılan ilk satışın birim fiyatı esas alınabilir.
İşlenmiş Eşya
İthalden sonra işlenen eşya için, işleme nedeniyle oluşan ilave kıymet düşülerek yöntem uygulanabilir.
Bölüm 10
Hesaplanmış kıymet nasıl oluşur?
İthal eşyasının kıymeti, üretim maliyeti ve mutat kar/genel giderler dahil edilerek belirlenebilir.
Maliyet + Kar + GiderToplam
Hesaplanmış kıymet yönteminde ithalatçının gerekli bilgi ve belgeleri gümrük idaresine ibraz etmesi ve doğruluğunu ispat etmeye hazır olduğunu üretici ülke makamlarından alacağı belgeyle tevsik etmesi gerekir.
Hesaplanmış kıymet; ithal eşyasının üretiminde kullanılan malzeme ve imalat giderleri, aynı sınıf/cins eşyanın satışında mutat kar ve genel giderler ile giriş liman/mahalline kadar yapılan yükleme, boşaltma, elleçleme, nakliye ve sigorta giderlerinin toplamından oluşur.
Bu yöntem, bilgi ve belge temini bakımından uygulamada dikkatli hazırlık gerektirir.
- Malzeme ve imalat giderleri dikkate alınır.
- Mutat kar ve genel giderler eklenir.
- Girişe kadar nakliye, sigorta, yükleme ve elleçleme giderleri eklenir.
Bölüm 11
İthal eşya kıymet dosyası nasıl kontrol edilmeli?
Kıymet dosyası, fatura bedelinden başlayıp ilave/indirilecek unsurlar ve alternatif yöntemlerle tamamlanır.
GTİP ve vergi türünü belirle
Eşyanın ad valorem mi spesifik mi vergilendirileceği kontrol edilir.
Satış bedelini doğrula
Fatura kıymeti, ödeme belgeleri ve fiilen ödenen/ödenecek fiyat karşılaştırılır.
Ön koşulları kontrol et
Kısıtlama, koşul, hasıla payı ve alıcı-satıcı ilişkisi değerlendirilir.
İlaveleri ekle
Komisyon, ambalaj, royalti/lisans, hasıla payı, navlun, sigorta ve girişe kadar giderler kontrol edilir.
Dahil edilmeyecekleri ayır
Girişten sonraki giderler, montaj/bakım, finansman faizi, satın alma komisyonu ve çoğaltma hakkı ayrıştırılır.
Yöntem hiyerarşisini uygula
Satış bedeli kullanılamazsa aynı eşya, benzer eşya, indirgeme, hesaplanmış kıymet ve son yöntem sırasıyla uygulanır.
Kıymet beyanında en büyük risk, faturada görünmeyen maliyetlerdir
Royalti/lisans, alıcı tarafından sağlanan mal ve hizmetler, girişe kadar navlun-sigorta, hasıla payı, ambalaj ve alıcı-satıcı ilişkisi gibi unsurlar faturada açık görünmeyebilir. Bu nedenle kıymet dosyası yalnızca fatura üzerinden kapatılmamalıdır.
Bölüm 12
İthal eşyanın kıymet vergilendirilmesi hakkında kısa cevaplar
Operasyon ekibinin hızlı karar verebilmesi için kısa soru-cevap özeti.
İthal vergilerinde GTİP’ten sonra en önemli unsur nedir?
Eşyanın kıymetidir. Vergi matrahının oluşturulmasında GTİP tespitinden sonra eşyanın kıymeti kritik unsurdur.
Spesifik vergi nedir?
Ağırlık, hacim, sayı veya benzeri fizik ölçü birimleri üzerinden alınan vergidir.
Ad valorem vergi nedir?
Malın değerinin matrah olarak alındığı vergi türüdür.
İthal eşyasının gümrük kıymeti kural olarak nedir?
Satış bedelidir; yani eşya için alıcı tarafından fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.
Satış bedeli yöntemi için hangi ön koşullar aranır?
Kullanım/elden çıkarma kısıtı olmaması, fiyatın koşula bağlı olmaması, hasıla payı varsa kıymete eklenmesi ve alıcı-satıcı ilişkisinin fiyatı etkilememesi gerekir.
Kıymete hangi kalemler eklenebilir?
Komisyon, kap/ambalaj maliyeti, üretimde kullanılan mal ve hizmet ödemeleri, royalti/lisans, hasıla payı, girişe kadar nakliye/sigorta/yükleme/elleçleme giderleri eklenebilir.
Kıymete dahil edilmeyecek giderlere örnek nedir?
Girişten sonraki nakliye/sigorta, ithalattan sonraki kurma/montaj/bakım, finansman faizi, satın alma komisyonu ve Türkiye’de çoğaltma hakkı ödemeleri örnek verilebilir.
Satış bedeli yöntemi uygulanamazsa hangi yöntemler izlenir?
Aynı eşya, benzer eşya, indirgeme, hesaplanmış kıymet ve son yöntem hiyerarşik sırayla uygulanır.
Son Adım
Kıymet dosyasını kapatmadan önce fatura, ilaveler, indirimler ve yöntem sırasını eşleştirin
Bu rehber; ithal eşyasında kıymet vergilendirmesi, spesifik/ad valorem ayrımı, GATT/DTÖ kıymet sistemi, satış bedeli, kıymete ilaveler, dahil edilmeyecek giderler, ıskontolar ve alternatif yöntemleri tek dokümanda toplar.
Her dosyada fatura, ödeme, navlun, sigorta, royalti/lisans, ambalaj, alıcı-satıcı ilişkisi, ıskonto, girişten sonraki giderler ve yöntem hiyerarşisi birlikte kontrol edilmelidir.
