Taşıt Gözetimi
Türkiye Gümrük Bölgesine giren ve çıkan taşıtlar gümrük gözetimi altındadır.
Özet Beyan
Taşıt aracı ve eşya hakkında genel bilgileri içeren elektronik beyan yapılır.
Gümrüğe Sunum
Eşya, taşıyıcı veya taşıma sorumlusu tarafından gümrüğe sunulur.
Boşaltma
Eşya gümrüğün belirlediği veya uygun gördüğü yerlerde izinle boşaltılır.
Eksiklik / Fazlalık
Özet beyan ve boşaltma listesi farkları takibata ve cezaya konu olabilir.
Taşıma Belgeleri
Konşimento, yük senedi, CMR, CIM/CIV, AWB, TIR Karnesi ve konteyner takip formu önemlidir.
Sunuş
Eşya hareketi, taşıt ve belge zinciriyle birlikte okunmalıdır
Dış ticaret mevzuatı sıklıkla revizyona tabi tutulur ve farklı bakış açılarıyla yorumlanmaya müsaittir. Gümrüklü eşya taşıma işlemlerinde yalnızca eşyanın GTİP veya vergi durumu değil, eşyanın hangi taşıtla geldiği, hangi belgeyle taşındığı, ne zaman gümrüğe sunulduğu, özet beyanın nasıl verildiği ve boşaltma sırasında oluşan farklılıkların nasıl yönetildiği de önemlidir.
Gümrük mevzuatı her ne kadar eşya emtiaları ile ilgili görünse de eşya ülkeler arasında mutlaka bir taşıt aracı ile taşındığı için taşıtlar ve taşıyıcılar hakkında da önemli düzenlemeler içerir. Petrol ve doğal gaz gibi bazı ürünlerin boru hattıyla taşınması da özel hükümlere bağlanmıştır.
Bu rehber; kara, tren, hava ve deniz yolu taşımasını, eşyanın gümrüğe sunulmasını, özet beyanı, boşaltma listesini, eksiklik/fazlalık takibatını ve temel taşıma belgelerini kısa ve okunabilir bloklara ayırır.
AB Global Yaklaşımı
Taşıma dosyasında kritik zincir: taşıt → özet beyan → sunum → boşaltma → belge.
Özet beyan, boşaltma listesi, taşıma belgesi ve fiili eşya birbirini tutmuyorsa eksiklik/fazlalık takibatı ve cezai süreç doğabilir.
AB Global 2026 Taşıma Mevzuatı Bülteni
Operasyon Özeti
Taşıma mevzuatında öne çıkan temel süre ve eşikler
Eksiklik/fazlalık takibatı, dökme eşya toleransı ve belge sorumluluğu dosya açılırken kontrol edilmelidir.
Gümrük Kanunu
Taşıtların gözetim ve denetimiyle ilgili madde.
Özet Beyan
Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşya için özet beyan düzenlemesi.
İspat Süresi
Özet beyan eksiklik/fazlalığının nedeninin ispatı için süre.
Dökme Eşya
Dökme eşyada eksiklik/fazlalık takibatı %3’ü aşarsa yapılır.
Bölüm 01
Taşıtların gümrük gözetimi nasıl işler?
Türkiye Gümrük Bölgesine giren ve çıkan taşıtların tümü gümrük gözetimi altındadır.
Madde 34Kanun
Türkiye Gümrük Bölgesine giren ve çıkan taşıtların tümü gümrük gözetimi altındadır. Gümrük idarelerinin taşıt ve eşyasını denetleme yetkisi bulunur.
Kara yolu ile gelen taşıtların denetlenmesi bitmeden veya ilgili gümrük idaresinin izni alınmadan yük ve yolcu alınıp verilemez; taşıt yoluna devam edemez.
Trenlerde gümrük idaresinin izni olmadan vagon değişikliği veya ilavesi yapılamaz. Hava araçları yetkili gümrük idaresi bulunan havalimanlarına inebilir veya buralardan kalkabilir.
- Tüm giriş ve çıkış taşıtları gümrük gözetimindedir.
- Taşıta yük/yolcu alma-verme için izin gerekir.
- Hava araçları yetkili gümrüklü havalimanlarını kullanır.
Bölüm 02
Kara, tren, hava ve deniz yolu taşımasında temel kurallar
Taşıma türüne göre gümrük kontrolü ve hareket serbestisi farklı kurallara bağlanır.
Kara Yolu
Denetim bitmeden veya izin alınmadan taşıta yük/yolcu alınıp verilemez ve taşıt devam edemez.
Tren Yolu
Gümrük izni olmadan vagon değişikliği veya ilavesi yapılamaz.
Hava Yolu
Hava araçları yetkili gümrük idaresi bulunan havalimanlarına iner/kalkar.
Deniz Yolu
Gemiler mutat rotayı değiştiremez, yolda duramaz veya izinsiz temas/yanaşma yapamaz.
Boru Hattı
Petrol ve doğal gaz gibi ürünler için özel taşıma hükümleri bulunabilir.
Mühür ve Denetim
Gümrük memurları gemiyi, yükünü, defter/belge/kayıtları denetleyebilir ve ambarları mühürleyebilir.
Bölüm 03
Deniz yoluyla gelen gemilerde dikkat edilecek kurallar
Türkiye Gümrük Bölgesi dışından gelen gemilerde rota, durma, temas ve yanaşma işlemleri gümrük kontrolüne tabidir.
Mutat rotadan ayrılmama
Beklenmeyen hal, mücbir sebep veya gümrük denetimi gerekmedikçe gemi gideceği limana göre mutat rotayı değiştiremez.
Yolda durmama
Gemi, izin veya zorunlu hal olmadan yolda duramaz.
Başka gemilerle temas etmeme
Gümrük kontrolü dışında başka gemilerle temas edilemez.
Gümrük idaresi olmayan yere yanaşmama
Gümrük idaresi bulunmayan yerlere yanaşma yapılamaz.
Defter, belge ve kayıt denetimi
Gümrük memurları gemiyi, yükünü, defter, belge ve kayıtları denetleyebilir.
Mühürleme yetkisi
Gerekli hallerde ambarlar ve eşya bulunan diğer yerler mühür altına alınabilir.
Geliş/gidiş bildirimi
Yabancı limanlardan gelen veya yabancı limanlara giden gemilerin geliş ve gidişi acente tarafından ilgili gümrük idaresine bildirilir.
Bölüm 04
Eşyanın gümrüğe sunulması ve özet beyan nasıl yapılır?
Eşyanın sunulması, taşıt aracının gümrüklü sahaya girişine ilişkin ilk kayıt tarihiyle ilişkilidir.
39 / 35-AKanun
Türkiye Gümrük Bölgesine gelen eşyanın, bunu Türkiye Gümrük Bölgesine getiren kişi veya eşyanın gelişinden sonra taşımasını üstlenen kişi tarafından gümrüğe sunulması gerekir.
Taşıt aracının gümrüklü sahaya girişine ilişkin gümrük veya gümrük muhafaza yetkililerince tutulan ilk kayıt tarihi, eşyanın sunulmasının başlangıcı için esas alınır.
Özet beyan, taşıt aracı ve gümrüğe sunulan eşya ile ilgili genel bilgileri içeren ve taşıyıcı veya temsilcisi tarafından yapılan beyandır. Özet beyan yalnızca veri işleme tekniği yoluyla verilir ve beyanı veren kişi doğruluğundan sorumludur.
- Eşya taşıyan veya taşımasını üstlenen kişi tarafından gümrüğe sunulur.
- İlk kayıt tarihi sunum başlangıcı için esas alınır.
- Özet beyan elektronik ortamda verilir ve bağlayıcıdır.
Bölüm 05
Eşya boşaltma işlemlerinde hangi bilgiler aranır?
Boşaltma, gümrük idaresinin belirlediği veya uygun gördüğü yerlerde izinle yapılır; acil hallerde en yakın gümrük idaresine haber verilir.
Uygun Yer
Eşya, gümrük idaresinin belirlediği veya uygun gördüğü yerlerde boşaltılabilir.
İzin
Boşaltma kural olarak gümrük idaresinin izniyle yapılır.
Acil Durum
Acil durumlarda izin alınmadan boşaltma yapılabilir; en yakın gümrük idaresine haber verilir.
Boşaltma Listesi
Boşaltılan eşyayı temsil etmek üzere boşaltma listesi düzenlenir ve ilgililerce imzalanır.
Liste Bilgileri
Cins, brüt ağırlık, kap sayısı/cinsi/markası/numarası, taşıt ismi ve sefer numarası gösterilir.
Hasar Tutanağı
Zarar, kırık veya bozuk kap tespit edilirse tutanak tutulur ve liste ekinde sunulur.
Bölüm 06
Özet beyan fazlalığı veya eksikliği nasıl değerlendirilir?
Boşaltma listesi ile özet beyan arasındaki farklar takibata konu olur.
3 Ayİspat Süresi
Boşaltma listesinde kayıtlı olduğu halde özet beyanda kayıtlı olmayan eşya, özet beyan fazlasıdır. Boşaltma listesinde kayıtlı olmadığı halde özet beyanda kayıtlı olan eşya ise özet beyan eksiğidir.
Eksiklik veya fazlalık özet beyan ya da yerine kullanılan belgeler üzerine kaydedilir, tutanak düzenlenir ve takibata geçilir. Taşıyıcının sorumluluğu kap itibarıyladır ve takibat kural olarak kap bazında yapılır.
Eksiklik/fazlalığın nedeni bildiri tarihinden itibaren üç ay içinde taşıt sahipleri, kaptanları veya acenteler tarafından onaylı belgelerle ispatlanmalıdır. Süresinde ispat edilemezse cezai işlem yapılır.
- Boşaltma listesinde olup özet beyanda olmayan eşya fazladır.
- Özet beyanda olup boşaltma listesinde olmayan eşya eksiktir.
- Neden üç ay içinde onaylı belgelerle ispatlanmalıdır.
Bölüm 07
Dökme eşyada eksiklik/fazlalık takibatı ne zaman yapılır?
Dökme eşya için takibat, eksiklik veya fazlalığın %3’ü aşması halinde yapılır.
%3Eşik
Dökme eşya ile ilgili eksiklik veya fazlalık takibatı, bu eksiklik veya fazlalığın %3’ü aşması halinde yapılır.
Dökme eşya; maden cevheri, mineraller, hurda demir, kömür, hububat, hayvan yemi, küspe, çimento, klinker, suni gübre gibi ambalajlanmamış ve genellikle yükleme/boşaltması mekanik vasıta ve tesis gerektiren gaz, sıvı ve katı maddeleri ifade eder.
Bu ayrım, kap bazlı sorumluluk ile dökme eşya toleransının farklı değerlendirilmesini sağlar.
- Eksiklik/fazlalık %3’ü aşarsa takibat yapılır.
- Ambalajsız, mekanik yükleme/boşaltma gerektiren eşyalar kapsamda olabilir.
- Kap bazlı sorumlulukla karıştırılmamalıdır.
Bölüm 08
Konşimento ve yük senetleri
Taşıma türüne göre kullanılan belge farklıdır; belge üzerindeki bilgiler teslim ve sorumluluk açısından önemlidir.
Konşimento
Deniz yoluyla yapılan taşımalarda kaptan, donatan veya temsilci tarafından yükletene verilen taşıma belgesidir.
Nama Yazılı Konşimento
Malın alıcısı adına düzenlenir; ciro yoluyla devri mümkün olmadığından kredili işlemlerde bankalarca kabul edilmez.
Hamiline Yazılı Konşimento
Alıcının adı yazılmaz; “hamiline” kaydı bulunur ve malın mülkiyeti konşimentoyu elinde bulundurandadır.
Emre Yazılı Konşimento
Yükletenin talebiyle emre yazılı düzenlenebilir; ciro edilerek devredilir.
Yük Senedi
Kara nakliyatında taşıyıcılar tarafından konşimento yerine düzenlenen belgedir.
CMR
Karayolu ile yapılan taşıma yük senetlerine CMR belgesi denir.
CIM / CIV
Demiryolu ile yapılan taşıma yük senetlerine CIM ve/veya CIV belgesi denir.
AWB
Havayolu ile yapılan taşıma yük senetlerine AWB belgesi denir.
Bölüm 09
Yük senedi ve konşimentoda hangi bilgiler bulunur?
Taşıma belgesi, eşyanın teslimi ve gümrük işlemleri için temel referanstır.
Yük Senedi Bilgileri
Kara, demiryolu ve havayolu taşıma belgelerinde temel ticari ve lojistik bilgiler bulunur.
- Alıcının ticari unvanı ve adresi.
- Taşıyanın adı/soyadı veya ticari unvanı.
- Taşıtın adı, bayrağı, araç plakası veya vagon bilgisi.
- Gönderici bilgisi, yükleme yeri, varış yeri ve teslim ibaresi.
- Eşyanın cinsi, ölçüsü, sayısı, ağırlığı ve ambalaj şekli.
Konşimento Bilgileri
Deniz taşımasında eşyanın teslimi konşimento bilgileri üzerinden yürütülür.
- Taşıyan, gemi, kaptan, gönderici ve alıcı bilgileri.
- Yükleme limanı, varış limanı ve teslim ibaresi.
- Eşya cinsi, ölçüsü, sayısı, ağırlığı ve dış ambalaj bilgileri.
- Taşıma şekli ve şartları.
- Emre yazılı konşimentoda ciro kontrolü.
Bölüm 10
TIR Karnesi ve Konteyner Kayıt Takip Formu ne işe yarar?
Transit ve konteyner hareketlerinde kullanılan özel belgeler gümrük işlemlerini kolaylaştırır.
TIR + Konteyner FormuBelge
TIR Karnesi, TIR Sözleşmesi kapsamında TIR sistemi altında eşya taşımasında kullanılan belgedir. Hem transit beyannamesi yerine geçer hem de teminat olarak kabul görür.
Kısa adı IRU olan Uluslararası Karayolu Taşımacıları Birliği tarafından bastırılır ve üye ülkelerin kefil kuruluşlarına gönderilir. Türkiye’deki kefil kuruluş Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğidir.
Konteyner Kayıt ve Takip Formu ise Türkiye’ye giriş yapan ve Türkiye’den çıkan konteynerleri takip etmek amacıyla kullanılır. Bu form aynı zamanda geçici ithalat ve hariçte işleme rejimi beyannamesi olarak da kullanılabilir; ayrıca gümrük beyannamesi aranmaz.
- TIR Karnesi transit beyannamesi yerine geçer.
- TIR Karnesi teminat olarak kabul edilir.
- Konteyner takip formu geçici ithalat/hariçte işleme beyannamesi olarak kullanılabilir.
Operasyon Görseli
Konteyner hareketlerinde özel takip formu
Konteynerlerle ilgili gümrük sözleşmesi kapsamında giriş ve çıkışların takibi için kullanılır.
Takip + Beyanİşlev
Konteyner Kayıt ve Takip Formu, Türkiye’ye giriş yapan ve Türkiye’den çıkan konteynerleri takip etmek amacıyla düzenlenir.
Form, belirli işlemlerde ayrıca gümrük beyannamesi aranmaksızın geçici ithalat rejimi beyannamesi veya hariçte işleme rejimi beyannamesi olarak da işlev görebilir.
Bu nedenle konteyner hareketlerinde formun doğru düzenlenmesi, giriş-çıkış takibi ve rejim kapanışı bakımından önemlidir.
- Konteyner giriş-çıkışlarını takip eder.
- Geçici ithalat beyannamesi gibi kullanılabilir.
- Hariçte işleme rejimi beyannamesi gibi kullanılabilir.
Bölüm 11
Gümrüklü eşya taşıma dosyası nasıl takip edilmeli?
Taşıt girişinden belge kontrolüne kadar süreç zincir halinde yönetilmelidir.
Taşıt girişini kaydet
Taşıtın gümrüklü sahaya girişine ilişkin ilk kayıt tarihi belirlenir.
Eşyayı gümrüğe sun
Eşya, taşıyan veya taşımasını üstlenen kişi tarafından gümrüğe sunulur.
Özet beyanı kontrol et
Taşıt ve eşya bilgileri elektronik özet beyan üzerinden kontrol edilir.
Boşaltma listesini eşleştir
Boşaltma listesi ile özet beyan kayıtları karşılaştırılır.
Eksiklik/fazlalık takibi yap
Fark varsa tutanak düzenlenir; üç ay ispat süresi ve %3 dökme eşya eşiği kontrol edilir.
Taşıma belgelerini doğrula
Konşimento, yük senedi, CMR/CIM/AWB, TIR Karnesi ve konteyner formu dosya ile uyumlu olmalıdır.
Özet beyan ile boşaltma listesi uyuşmazlığı dosyanın en kritik riskidir
Boşaltma listesinde yer alıp özet beyanda olmayan eşya fazlalık; özet beyanda yer alıp boşaltma listesinde olmayan eşya eksiklik olarak değerlendirilir. Bu farklar tutanak, takibat ve cezai işlem doğurabilir.
Bölüm 12
Gümrüklü eşya taşıma mevzuatı hakkında kısa cevaplar
Operasyon ekibinin hızlı karar verebilmesi için kısa soru-cevap özeti.
Türkiye Gümrük Bölgesine giren taşıtlar gümrük gözetiminde midir?
Evet. Türkiye Gümrük Bölgesine giren ve çıkan taşıtların tümü gümrük gözetimi altındadır.
Özet beyan nedir?
Taşıt aracı ve gümrüğe sunulan eşya hakkında genel bilgileri içeren, taşıyıcı veya temsilcisi tarafından verilen beyandır.
Özet beyan nasıl verilir?
Özet beyan yalnızca veri işleme tekniği yoluyla verilir ve veren kişi doğruluğundan sorumludur.
Özet beyan fazlası nedir?
Boşaltma listesinde kayıtlı olduğu halde özet beyanda kayıtlı olmayan eşyadır.
Özet beyan eksiği nedir?
Boşaltma listesinde kayıtlı olmadığı halde özet beyanda kayıtlı olan eşyadır.
Eksiklik veya fazlalık kaç ay içinde ispat edilir?
Bildiri tarihinden itibaren üç ay içinde onaylı belgelerle ispatlanmalıdır.
Dökme eşyada takibat eşiği nedir?
Eksiklik veya fazlalık %3’ü aşarsa takibat yapılır.
TIR Karnesi ne işe yarar?
TIR sistemi altında eşya taşımasında kullanılır; hem transit beyannamesi yerine geçer hem teminat olarak kabul edilir.
Son Adım
Taşıma dosyasını kapatmadan önce beyan, boşaltma ve belge zincirini eşleştirin
Bu rehber; taşıtların gözetimi, taşıma türleri, eşyanın gümrüğe sunulması, özet beyan, boşaltma, eksiklik/fazlalık, konşimento, yük senetleri, TIR Karnesi ve konteyner formu başlıklarını tek dokümanda toplar.
Her dosyada taşıt kaydı, özet beyan, boşaltma listesi, fiili eşya, konşimento/yük senedi ve özel belgeler birbiriyle uyumlu şekilde kontrol edilmelidir.
