Alıcı Riski
İflas, tasfiye, konkordato veya kötü niyet gibi alıcı kaynaklı belirsizlikler.
İflas, tasfiye, konkordato veya kötü niyet gibi alıcı kaynaklı belirsizlikler.
Ürünün hiç gönderilmemesi, yanlış gönderilmesi veya zamanında yüklenmemesi.
Savaş, iç savaş, grev, ihtilal veya para transferi kısıtlamaları.
İthalat veya ihracata konu eşyanın taşınması sırasında oluşabilecek riskler.
Vadeli işlemler ve farklı para birimleri nedeniyle ortaya çıkan dalgalanma riski.
Vesaik, akreditif, poliçe ve DAB gibi ödeme belgeleri üzerinden yürüyen kontroller.
Peşin ödeme alıcıyı, mal mukabili satıcıyı daha fazla riskte bırakırken; vesaik mukabili ve akreditif taraflar arasındaki güven ve belge disiplinini dengeleyen araçlardır.
AB Global 2026 Dış Ticaret Riskleri Bülteni
Dış ticaret dosyalarında ödeme yöntemi; para akışını, vesaik kontrolünü, alıcının cayma ihtimalini ve satıcının tahsilat güvencesini etkiler.
Alıcı, satıcı, ülke, taşıma ve kur riski.
Peşin, mal mukabili, vesaik mukabili ve akreditif.
Banka vesaiki inceleyerek rezerv tespiti yapar.
Risklerin daha dengeli dağıtılmasını sağlayan ödeme yapısı.
Sunuda dış ticaret riski beş ana grupta ele alınır. Her riskin azaltma yöntemi, seçilecek ödeme şekliyle birlikte düşünülmelidir.
Alıcının iflası, tasfiyesi, konkordato hali veya kötü niyetli davranması bu gruptadır.
Sipariş edilen ürünün yanlış, eksik, geç veya hiç gönderilmemesi riskidir.
Savaş, iç savaş, ihtilal, grev veya para transferi kısıtlamalarıyla ortaya çıkar.
İhracat veya ithalat eşyasının taşınması sırasında oluşabilecek zararlardır.
Vadeli satışlarda kur dalgalanması ve farklı para birimi kullanımı nedeniyle oluşur.
Sevk vesaikinin kime düzenlendiği ve nasıl gönderildiği ödeme güvenliğini doğrudan etkiler.
Sunudaki risk azaltma önerileri; istihbarat, sözleşme, sigorta, factoring, gözetim ve kur sabitleme araçları etrafında toplanır.
İyi ödeme şekli seçimi, istihbarat, sözleşme, Eximbank sigorta programı veya factoring ile azaltılabilir.
İstihbarat, sözleşme ve gözetim şirketi raporlarıyla ürünün niteliği ve yükleme disiplini kontrol edilebilir.
Ödeme şekli tercihi, sözleşme, Eximbank sigortası ve factoring ile kısmen yönetilebilir.
Nakliye sigortası yaptırılarak minimize edilebilir. Sigorta alıcı veya satıcı tarafından yapılabilir.
Factoring, döviz forwardı, future kontratları veya döviz opsiyonları ile ileriye dönük kur sabitlemesi yapılabilir.
FarklÃâ€Ã‚± para birimleri ve vadeli tahsilat yapÃâ€Ã‚±sÃâ€Ã‚±, satÃâ€Ã‚±Ã…Ÿ kârÃâ€Ã‚±nÃâ€Ã‚± kur hareketlerine açÃâ€Ã‚±k hale getirir.
Kur riski daha çok vadeli satışlarda ortaya çıkar. Ticaret yapılan ülkeler arasındaki para birimlerinin farklı olması ve ödeme tarihine kadar kurun değişmesi, tahsilat veya ödeme tutarının beklenenden farklı gerçekleşmesine yol açabilir.
Bu riskin azaltılması için factoring işlemleri ile vade öncesi alacağın iskontosu, döviz forwardı, future kontratları veya döviz opsiyonları kullanılabilir. Bu yöntemlerin ortak özelliği ileriye yönelik kur sabitlemesi sağlamalarıdır.
Ödeme şekilleri, uluslararası ticarette taraflar arasındaki para hareketinin milletlerarası prosedürlerini ifade eder. Sevk vesaikinin düzenlenme şekli ve gönderim kanalı ödeme güvenliği açısından belirleyicidir.
Alıcı mal bedelinin tamamını veya bir kısmını sevkiyattan önce gönderir.
Alıcı malı ithal ettikten sonra bedeli transfer eder.
Alıcı, sevk vesaikini ödeme veya poliçe kabulü karşılığında alır.
Taraflar küşat mektubundaki şartlara uygun hareket eder.
Alıcının mal bedelinin tamamını veya bir kısmını sevkiyattan önce göndermesi halinde ödeme peşin ödeme adını alır.
Peşin ödeme, satıcının alıcıya güven duymadığı veya üretimi finanse etmek için avans niteliğinde ödeme talep ettiği durumlarda tercih edilebilir. Bu tür ön ödemeler prefinansman niteliği taşıyabilir.
Bu ödeme şekli alıcı için en riskli ödeme şeklidir; çünkü ödeme yapıldıktan sonra malın zamanında ve istenilen nitelikte gönderilmesi satıcının performansına bağlıdır. Satıcı açısından ise son derece avantajlıdır.
Vesaik mukabili, alıcının sevk vesaikini ödeme veya poliçe kabulü karşılığında aldığı ödeme şeklidir.
İhracatçı eşyayı taşıyıcıya teslim eder, sevk vesaikini düzenler ve kendi bankasına teslim eder. Satıcının bankası vesaiki alıcının bankasına gönderir. Alıcının bankası alıcıya ihbarda bulunur ve mal bedelinin ödenmesini veya vadeli ise poliçenin kabul edilmesini ister.
Alıcı ödeme yaparsa veya poliçeyi kabul ederse vesaiki teslim alır ve malı gümrükten çeker. Bu ödeme şekli taraflar açısından yaygın tercih edilir; ancak alıcının cayabilme riski tamamen ortadan kalkmaz.
Mal mukabili satıcıyı daha fazla riskte bırakırken, akreditif tarafların bankalar ve belge şartları üzerinden daha dengeli hareket etmesini sağlar.
Alıcı emrine düzenlenen belgelerle mal serbest gönderilir; alıcı ithalat sonrası bedeli transfer eder.
Küşat mektubu ile bankalarca kurulan sözleşme düzenine dayanır; taraflar bu metne uygun hareket eder.
Sunuda dönülebilir ve dönülemez akreditif ayrımı özellikle vurgulanır. Operasyon açısından güvence seviyesi bu ayrımla doğrudan değişir.
Akreditif vadesinden önce lehdarın rızası olmaksızın tadil veya iptal edilemez.
Lehdar şartlara uygun vesaiki ibraz ettiğinde açan bankanın kesin taahhüdüne sahiptir.
Amir tarafından önceden uyarı olmaksızın iptal veya tadil edilebilir.
Akreditifte ödeme güvencesi, şartlara uygun belge ibrazı ile çalışır.
Vesaik akreditif vadesi içinde bankaya teslim edilmelidir.
Bankalar vesaiki inceleyerek varsa rezervleri tespit eder.
Akreditif, yalnızca ödeme yöntemi değil; proforma, küşat mektubu, sevk vesaiki, banka incelemesi ve ithalat aşamalarının birlikte işlediği bir süreçtir.
Alıcı ile satıcı anlaşır, satıcı proforma faturayı düzenler, alıcı bankasına akreditif açma talimatı verir. Banka küşat mektubunu oluşturur ve ihracatçıya iletilmek üzere muhabir bankaya gönderir.
İhracatçı yüklemeyi yapar, vesaiki bankasına teslim eder. Bankalar belge incelemesini tamamlar; rezerv yoksa ödeme ve teslim süreci ilerler. Alıcı malı ithal eder, satıcı da bedeli tahsil eder.
Sunudaki 10 adımlık süreç, daha okunabilir bir operasyon akışına dönüştürülmüştür.
Alıcı ile satıcı ticaretin gerçekleşmesi konusunda anlaşır.
Satıcı, satış şartlarını gösteren proforma faturayı alıcı emrine düzenler.
Alıcı bankasına başvurarak proforma ile birlikte akreditif açma talimatı verir.
Banka akreditif metnini hazırlar ve swift/telex ile ilgili bankaya gönderir.
İhracatçı belirtilen şekilde ve zamanda yüklemeyi gerçekleştirir.
Akreditife konu vesaik, akreditif vadesi içinde ihracatçının bankasına teslim edilir.
İhracatçının bankası 7 iş günü içinde vesaiki inceler ve varsa rezervleri açıklar.
Alıcının bankası da aynı süre içinde rezerv kontrolünü tamamlar.
Sevk vesaiki ödeme veya poliçe karşılığında alıcıya teslim edilir.
Alıcı malı ithal eder; satıcı bedelin bankasına ulaşmasıyla tahsilat yapar.
Dosya açılmadan önce risk, ödeme şekli, vesaik ve banka süreci birlikte değerlendirilmelidir.
Alıcı ve satıcı güvenilirliği araştırılmalıdır.
Teslim, ödeme, kalite ve ihtilaf şartları yazılı olmalıdır.
Belgenin kime düzenlendiği ve nasıl gönderildiği kontrol edilmelidir.
Taşıma riski için nakliye sigortası değerlendirilmelidir.
Peşin ödeme, mal mukabili, vesaik mukabili veya akreditif seçimi mutlaka taraf istihbaratı, sözleşme, sevk vesaiki, teslim şekli, ülke riski, banka uygulaması ve taşıma sigortası ile birlikte değerlendirilmelidir. Akreditif dahi ancak şartlara uygun vesaik ibraz edildiğinde güvence sağlar.
Sunudaki temel kavramları kısa soru-cevap düzeninde topladık.
Alıcı için en riskli ödeme şeklidir; çünkü ödeme sevkiyattan önce yapılır. Satıcı açısından ise avantajlıdır.
Satıcı için risklidir. Alıcı malı ithal ettikten sonra bedeli transfer etmeyebilir.
Hayır. Riski azaltır ancak alıcının cayabilme riski göz ardı edilmemelidir.
Tarafların küşat mektubundaki şartlara bağlı hareket etmesi ve bankanın belge şartlarına göre taahhüt vermesi nedeniyle daha dengeli bir yapı sunar.
Akreditif vadesinden önce lehdarın rızası olmaksızın tadil veya iptal edilemeyen akreditiftir.
Factoring, döviz forwardı, future kontratları veya döviz opsiyonları ile ileriye dönük kur sabitlemesi yapılabilir.
Bu rehber; alıcı, satıcı, ülke, taşıma ve kur risklerini; peşin ödeme, mal mukabili, vesaik mukabili ve akreditif seçenekleriyle birlikte değerlendirebilmeniz için tasarlandı.